Η Κρίση της Νεανικής Βίας στην Ελλάδα: Αιτίες και Επιπτώσεις σε μια Νεοφιλελεύθερη Κοινωνία
Η ανησυχία για τη ραγδαία αύξηση της ανήλικης βίας στην Ελλάδα είναι πλέον έκδηλη, με τα περιστατικά βίας να πολλαπλασιάζονται και να αποκτούν ανησυχητικές διαστάσεις.Τα περιστατικά ξυλοδαρμού και εκφοβισμού σε σχολεία αποτελούν καθημερινότητα και δείχνουν μια κοινωνία που φθίνει, καθώς οι βάσεις της οικογένειας και του σχολείου καταρρέουν. Η κατάσταση επιδεινώνεται από σύγχρονες τάσεις που προωθούν παραπλανητικά πρότυπα στους νέους, όπως η μουσική τραπ, οι influencers και το εύκολο χρήμα, τα οποία επηρεάζουν βαθιά τη νεανική κουλτούρα.
Η τραπ μουσική, που κυριαρχεί τα τελευταία χρόνια, προβάλλει συχνά θεματολογία που σχετίζεται με την εγκληματικότητα, την επίδειξη πλούτου, τη βία και τη γρήγορη επιτυχία. Τα παιδιά, που συχνά βρίσκονται σε αναζήτηση ταυτότητας και αξιών, επηρεάζονται έντονα από αυτά τα μηνύματα και ταυτίζονται με τέτοια πρότυπα, βλέποντάς τα ως τρόπο έκφρασης ή ακόμα και επίδειξης δύναμης. Η μουσική, που θα μπορούσε να αποτελεί πηγή έμπνευσης και δημιουργικότητας, πολλές φορές μετατρέπεται σε φορέα ενθάρρυνσης αντικοινωνικών συμπεριφορών.
Παράλληλα, οι influencers, που προβάλλουν την εικόνα του "εύκολου χρήματος" και της πολυτελούς ζωής μέσω των social media, ενισχύουν την αντίληψη ότι η επιτυχία και η κοινωνική αποδοχή έρχονται χωρίς κόπο. Τα παιδιά βλέπουν στα πρόσωπα αυτών των influencers παραδείγματα γρήγορης αναγνώρισης και οικονομικής άνεσης, συχνά χωρίς ηθικές αξίες ή κοινωνική προσφορά. Η κουλτούρα της γρήγορης επιτυχίας και του άμεσου πλουτισμού τα απομακρύνει από τις ουσιαστικές αξίες του σεβασμού, της προσπάθειας και της υπευθυνότητας, αντικαθιστώντας τες με επιφανειακά και υλικά κριτήρια.
Η αναζήτηση του "εύκολου χρήματος" γίνεται πλέον στόχος για πολλά παιδιά, τα οποία δεν διδάσκονται ότι η πραγματική επιτυχία απαιτεί αφοσίωση, εκπαίδευση και προσωπική ανάπτυξη. Το αποτέλεσμα είναι ότι επιδιώκουν την επίδειξη και την κοινωνική αποδοχή μέσα από επικίνδυνες και βίαιες συμπεριφορές, θεωρώντας πως η δύναμη και η επιρροή μπορούν να κατακτηθούν με τέτοιους τρόπους.
Αυτό το φαινόμενο συνδυάζεται με άλλους παράγοντες, όπως οι κοινωνικές ανισότητες, η έλλειψη ψυχολογικής υποστήριξης, και η έλλειψη κοινωνικών προτύπων. Πολλά παιδιά βρίσκουν καταφύγιο στα παραπάνω πρότυπα, καθώς δεν έχουν ισχυρές ηθικές βάσεις ή θετικά παραδείγματα από την οικογένεια ή την κοινότητα. Το αποτέλεσμα είναι μια γενιά νέων που αναζητούν την ταυτότητά τους σε λάθος πρότυπα, οδηγώντας συχνά σε ακραίες και βίαιες συμπεριφορές.
Η έλλειψη ψυχολογικής υποστήριξης επιδεινώνει την κατάσταση, καθώς τα παιδιά δεν μαθαίνουν πώς να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους και τα τραύματα που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους. Το διαδίκτυο και τα μέσα ενημέρωσης, με την προβολή βίαιων προτύπων και το φαινόμενο του cyberbullying, ενισχύουν τις επιθετικές τάσεις και δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο εκφοβισμού και βίας.
Επιπλέον, η έλλειψη κοινωνικών και ηγετικών προτύπων που να προβάλλουν θετικές αξίες επιτρέπει στα παιδιά να επηρεάζονται από αρνητικά πρότυπα, ενώ η απουσία πειθαρχίας και ορίων από τους γονείς ενισχύει την αίσθηση ότι μπορούν να δρουν χωρίς συνέπειες. Όλα αυτά δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η βία γίνεται εύκολη επιλογή για τα παιδιά, ενώ δεν έχουν αναπτύξει δεξιότητες συνεννόησης και σεβασμού.
Η οικονομική κρίση και οι μεγάλες κοινωνικές ανισότητες στην Ελλάδα έχουν επηρεάσει έντονα τις οικογένειες και τα παιδιά. Η φτώχεια, η ανεργία των γονέων και η έλλειψη ευκαιριών μπορεί να οδηγήσουν σε απογοήτευση και θυμό, που ενδέχεται να εκφραστούν με βίαιες συμπεριφορές.
Πολλά παιδιά στην Ελλάδα δεν έχουν πρόσβαση σε κατάλληλη ψυχολογική υποστήριξη στα σχολεία ή στις κοινότητές τους. Το ψυχικό φορτίο που μπορεί να συσσωρευτεί από προβλήματα στο σπίτι, συναισθηματική παραμέληση ή bullying οδηγεί συχνά σε εκδηλώσεις βίας, καθώς τα παιδιά δεν μαθαίνουν πώς να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους με υγιείς τρόπους.
Η συνεχής έκθεση σε βία μέσα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα κοινωνικά δίκτυα και τα βιντεοπαιχνίδια μπορεί να ευνοεί τη δημιουργία μιας αποστασιοποιημένης σχέσης των παιδιών με τη βία. Αυτό τα κάνει πιο πιθανό να υιοθετήσουν βίαιες συμπεριφορές ως "κανονικές" ή "αποδεκτές".
Οι νέοι χρειάζονται ηγετικά πρότυπα, είτε στην οικογένεια, στο σχολείο ή στην κοινωνία, τα οποία θα τους δείξουν πώς να συμπεριφέρονται και να αντιμετωπίζουν τα προβλήματά τους. Η έλλειψη θετικών προτύπων ηγεσίας, τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, αφήνει ένα κενό που μπορεί να γεμίσει με αρνητικές επιρροές.
Με την τεχνολογία και το διαδίκτυο να κυριαρχούν στις ζωές των παιδιών, το φαινόμενο του διαδικτυακού εκφοβισμού έχει ενταθεί. Ο διαδικτυακός εκφοβισμός μπορεί να έχει τραυματικές συνέπειες, οδηγώντας σε αντιδράσεις βίας και εκδίκησης στον πραγματικό κόσμο.
Πολλές φορές, οι γονείς δυσκολεύονται να θέσουν όρια στα παιδιά τους ή αποφεύγουν την πειθαρχία. Αυτό δημιουργεί παιδιά που δεν γνωρίζουν τους κανόνες του κοινωνικού παιχνιδιού, δεν έχουν αναπτύξει την αίσθηση του "μέτρου" και θεωρούν ότι μπορούν να συμπεριφέρονται όπως θέλουν, χωρίς συνέπειες.
Η ευθύνη βαραίνει τόσο τους γονείς όσο και τους εκπαιδευτικούς. Οι γονείς πρέπει να συνειδητοποιήσουν την ανάγκη για όρια και ηθική καθοδήγηση, ενώ οι δάσκαλοι καλούνται να επαναπροσδιορίσουν το ρόλο τους στη διαμόρφωση υπεύθυνων και ηθικά ακέραιων πολιτών. Το σχολείο πρέπει να αντισταθεί στην κυριαρχία αυτών των παραπλανητικών προτύπων και να προβάλλει αξίες όπως το ήθος, η αξιοπρέπεια, η ευθύνη και ο σεβασμός.
Η μάχη κατά της ανήλικης βίας δεν θα κερδηθεί απλά με κανονισμούς και τιμωρίες, αλλά με την αλλαγή νοοτροπίας και την ενίσχυση των υγιών προτύπων. Η κοινωνία χρειάζεται να επανεξετάσει τις αξίες που προωθεί και να δημιουργήσει ένα περιβάλλον που θα βοηθήσει τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες συνεννόησης, σεβασμού και προσπάθειας, πριν είναι πολύ αργά.
Οι βάσεις της κοινωνίας, όπως η οικογένεια και το σχολείο, φαίνεται να καταρρέουν, οδηγώντας σε μια βαθιά κοινωνική σήψη. Η υπογεννητικότητα, η φυγή νέων στο εξωτερικό και η ηθική παρακμή των παιδιών που παραμένουν αποτελούν σοβαρά προβλήματα για το μέλλον της χώρας. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί δεν είναι άμοιροι ευθυνών. Οι γονείς, οι οποίοι φέρνουν παιδιά στον κόσμο, και οι δάσκαλοι, που διαμορφώνουν τους αυριανούς πολίτες, φαίνεται πως δεν καταφέρνουν να ανταποκριθούν πλήρως στο ρόλο τους. Αν η οικογένεια και το σχολείο δεν ανταποκριθούν στον ρόλο τους, τότε οι αίθουσες διδασκαλίας κινδυνεύουν να γίνουν "κλινικές πνευματικών εκτρώσεων" και όχι "αίθουσες πνευματικών τοκετών", όπως θα έπρεπε να είναι. Αυτός είναι ίσως ένας από τους βασικούς λόγους που τα παιδιά εκδηλώνουν βίαιες συμπεριφορές, ως αποτέλεσμα της έλλειψης ηθικής καθοδήγησης.
Το σχολείο, σε αντίθεση με τις υλικές αξίες της κοινωνίας, προβάλλει αξίες όπως το ήθος, η αξιοπρέπεια, η ευθύνη και ο σεβασμός, ενώ έξω από αυτό κυριαρχούν το χρήμα, η δόξα και η καλοπέραση. Αυτή η αντιπαράθεση αξιών δημιουργεί σύγχυση στους νέους, οι οποίοι, χωρίς ισχυρές ηθικές βάσεις, συχνά μιμούνται τις επιφανειακές αξίες της κοινωνίας. Ο στόχος πρέπει να είναι οι αξίες του σχολείου να μεταφερθούν στην κοινωνία μέσω των μαθητών, που θα λειτουργούν ως πρεσβευτές τους.
Γιάννης Σταμενίτης: εικαστικός, εκπαιδευτικός αισθητικής αγωγής
