Γιάννης Σταμενίτης / Mr Post Fluxus

ΠΑΤΡΙΔΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΛΑΟΣ. ΟΧΙ ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

Πατρίδα δεν είναι τα χρηματοκιβώτια των τραπεζών, δεν είναι οι ισολογισμοί των πολυεθνικών, δεν είναι οι μετοχές, τα χρηματιστήρια, τα κέρδη των λίγων και οι λογαριασμοί εκείνων που δεν χόρτασαν ποτέ.

Πατρίδα είναι ο άνθρωπος, είναι ο εργάτης που ξυπνάει πριν χαράξει, είναι η μάνα που μετράει τα ευρώ μέχρι το τέλος του μήνα, είναι ο νέος που αναγκάζεται να φύγει για να ζήσει, είναι ο ηλικιωμένος που δούλεψε μια ζωή και σήμερα μετράει αν του φτάνει η σύνταξη για τα φάρμακα και το φαγητό, είναι ο δάσκαλος, ο αγρότης, ο νοσηλευτής, ο άνεργος, ο πρόσφυγας που αναζητά έναν τόπο να σταθεί χωρίς να φοβάται. Είναι οι άνθρωποι που κρατούν αυτόν τον τόπο ζωντανό, ακόμη κι όταν εκείνοι που τον διαχειρίζονται μοιάζουν να έχουν ξεχάσει για ποιον υπάρχει. Μας έμαθαν να αγαπάμε την πατρίδα μέσα από σημαίες, παρελάσεις και μεγάλα λόγια. Αλλά η αγάπη για την πατρίδα δεν μετριέται με ντεσιμπέλ εθνικών συνθημάτων. Μετριέται με το αν ένα παιδί έχει φαγητό, αν ένας άνθρωπος έχει αξιοπρεπή στέγη, αν ένας ασθενής βρίσκει περίθαλψη, αν ένας εργαζόμενος ζει από τη δουλειά του και αν κανένας δεν αντιμετωπίζεται ως αναλώσιμος.

Γιατί τι αξία έχει μια ισχυρή οικονομία όταν οι άνθρωποί της δεν μπορούν να ζήσουν αξιοπρεπώς; Τι αξία έχει η ανάπτυξη όταν αναπτύσσονται οι αριθμοί και συρρικνώνεται η ζωή; Τι νόημα έχει να υπερασπίζεσαι τα σύνορα, αν αφήνεις την κοινωνία να διαλύεται στο εσωτερικό τους;

Και κάτι ακόμη. Δεν είμαστε εχθροί της πατρίδας επειδή αμφισβητούμε εκείνους που μιλούν στο όνομά της. Δεν είναι προδοσία να απαιτείς δικαιοσύνη. Δεν είναι αντεθνικό να υπερασπίζεσαι τον δημόσιο πλούτο. Δεν είναι ντροπή να ρωτάς ποιος κερδίζει, ποιος πληρώνει και ποιος αποφασίζει. Ίσα ίσα, ίσως η μεγαλύτερη ευθύνη απέναντι στον τόπο σου είναι να μην αφήνεις κανέναν να τον θεωρεί ιδιοκτησία του.

Οι τράπεζες έχουν μετόχους. Οι πολυεθνικές έχουν ιδιοκτήτες.
Τα μεγάλα συμφέροντα έχουν εκπροσώπους. Ο λαός, όμως, δεν είναι περιουσιακό στοιχείο κανενός. Η πατρίδα δεν είναι εταιρεία για να ισολογίζεται με βάση τα κέρδη της. Είναι οι άνθρωποί της, οι μνήμες τους, οι αγώνες τους, η γλώσσα τους, οι γειτονιές τους, η αλληλεγγύη τους, το δικαίωμά τους να ονειρεύονται ένα καλύτερο αύριο. Κι αν κάποτε χρειαστεί να διαλέξουμε ανάμεσα στην ευημερία των αριθμών και στην αξιοπρέπεια των ανθρώπων, ας θυμηθούμε ποιος έδωσε ζωή σε αυτή τη χώρα.

Όχι τα χρηματοκιβώτια, όχι οι πολυεθνικές, όχι οι ισολογισμοί. Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ. Γιατί πατρίδα χωρίς τον λαό της είναι απλώς ένα οικόπεδο με σημαία και η σημαία δεν έχει καρδιά.

Mr Post Fluxus

Νεοέλληνας. Το ΟΧΙ που έγινε σιωπή.

Ο Έλληνας που έμαθε να τιμά το ΟΧΙ των προγόνων του με καταθέσεις στεφάνων, στρατιωτικές παρελάσεις και εθνικούς λόγους, αλλά δυσκολεύεται να πει το δικό του ΟΧΙ όταν ξεπουλιέται το παρόν και υποθηκεύεται το μέλλον του. Σηκώνει τη σημαία ψηλά, σκύβει το κεφάλι χαμηλά. Συγκινείται με τους ήρωες του ’40, αλλά θεωρεί φυσιολογικό να μην μπορεί να ζήσει με αξιοπρέπεια το 2026. Χειροκροτεί την ελευθερία, ενώ συνηθίζει τους περιορισμούς της. Ακούει για εθνική ανεξαρτησία, ενώ οι κρίσιμες αποφάσεις για τη ζωή του παίρνονται όλο και συχνότερα μακριά από τον ίδιο.

Τα αεροδρόμια, τα λιμάνια, οι σιδηρόδρομοι, η ενέργεια, το νερό, η ίδια η ζωή, μετατρέπονται σε αριθμούς, συμβάσεις και επενδυτικές ευκαιρίες. Κι ο πολίτης; Πελάτης στην ίδια του τη χώρα, ενοικιαστής στο σπίτι του, θεατής στην κοινωνία του. Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι άλλοι αγοράζουν. Είναι ότι εμείς μάθαμε να πιστεύουμε πως όλα πωλούνται. Κάπου ανάμεσα στις σημαίες, στα εμβατήρια και στις επετειακές κορώνες, ξεχάσαμε να αναρωτηθούμε τι ακριβώς υπερασπιζόμαστε. Τα σύνορα ή την αξιοπρέπειά μας; Την ιστορία ή το δικαίωμα να γράψουμε τη συνέχεια της; Την πατρίδα ως ιδέα ή την πατρίδα ως κοινό αγαθό, που ανήκει στους ανθρώπους της και δεν είναι λάφυρο κανενός;

Οι άνθρωποι του ’40 δεν είπαν ΟΧΙ για να αποκτήσουμε μια επέτειο. Είπαν ΟΧΙ γιατί κάποια πράγματα δεν μπαίνουν σε διαπραγμάτευση. Η ελευθερία, η αξιοπρέπεια, η αυτοδιάθεση, το δικαίωμα ενός λαού να αποφασίζει για τη ζωή του. Δεν χρειάζεται να μισήσουμε τους ξένους. Χρειάζεται να πάψουμε να λατρεύουμε τους ντόπιους και ξένους αφέντες. Δεν χρειάζεται να γκρεμίσουμε σύνορα για να χτίσουμε καινούργια μίση. Χρειάζεται να καταλάβουμε πως η πατρίδα δεν είναι ιδιοκτησία κυβερνήσεων, τραπεζών και πολυεθνικών. Είναι οι άνθρωποι, ο μόχθος τους, η μνήμη τους, το δικαίωμά τους να ζουν χωρίς να ζητούν άδεια από κανέναν.

Η μεγαλύτερη ήττα δεν είναι να χάσεις ένα έδαφος. Είναι να χάσεις την ικανότητα να αντιστέκεσαι. Γι’ αυτό, την επόμενη φορά που θα φωνάξουμε «Αθάνατοι», ας αναρωτηθούμε αν είμαστε διατεθειμένοι να υπερασπιστούμε όσα εκείνοι πλήρωσαν με τη ζωή τους. Το ΟΧΙ δεν είναι κληρονομιά για να την κορνιζάρουμε. Είναι ευθύνη που περνά από γενιά σε γενιά. Aν σήμερα δεν μπορούμε να πούμε ΟΧΙ στην αδικία, στην εκμετάλλευση, στον φόβο και στην παραίτηση, τότε ας μη βιαστούμε να καμαρώσουμε για το ΟΧΙ των άλλων. Η ιστορία δεν ζητά από εμάς να φορέσουμε τα κοστούμια των ηρώων. Μας ρωτά αν έχουμε ακόμη το θάρρος να σταθούμε όρθιοι. Το παρόν δεν είναι μνημείο. Είναι πεδίο αγώνα για όσα δεν πρέπει να χαθούν.

Mr Post Fluxus

Ακραίος Εικαστικός Λόγος | Πολιτική, ενέργεια και οργανωμένη σύγχυση

Το πετρέλαιο δεν έχει ιδεολογία, το φυσικό αέριο δεν ψηφίζει, τα βαρέλια δεν έχουν πατρίδα. Έχουν, όμως, ιδιοκτήτες, αγοραστές, χρηματιστήρια, συμβόλαια και κάτι τύπους με γραβάτες που ξέρουν πολύ καλά πώς να μετατρέπουν τις διεθνείς κρίσεις σε οικονομικές ευκαιρίες.

Χρόνια ολόκληρα η Ευρώπη αγόραζε ρωσική ενέργεια. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι πολιτικές αποφάσεις, οι κυρώσεις και η αναδιάταξη των ενεργειακών αγορών άλλαξαν το παιχνίδι. Η Ευρώπη αναζήτησε άλλους προμηθευτές, πλήρωσε το κόστος μιας δύσκολης προσαρμογής και αύξησε την εξάρτησή της από διαφορετικές πηγές ενέργειας.

Τώρα έρχεται το ερώτημα που πρέπει να μας καίει περισσότερο από τον ίδιο τον λογαριασμό του ρεύματος. Ποιος αποφασίζει, ποιος κερδίζει και ποιος πληρώνει; Όταν η ενέργεια αγοράζεται από τη Ρωσία, μιλάμε για γεωπολιτική εξάρτηση, όταν αγοράζεται από τις ΗΠΑ, μιλάμε για στρατηγική συνεργασία, όταν ανεβαίνουν οι τιμές, μιλάμε για διεθνείς συνθήκες, όταν ο πολίτης δεν μπορεί να πληρώσει, του μιλάμε για δημοσιονομική πειθαρχία και αναγκαστικές θυσίες.

Πολύ βολική η γλώσσα της εξουσίας, αλλάζει ανάλογα με το ποιος κρατάει το τιμόνι.

Ο Τραμπ μπορεί να διαπραγματεύεται με τον Πούτιν, όπως κάθε ηγέτης που επιδιώκει να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της χώρας του. Το κρίσιμο δεν είναι να προσποιηθούμε ότι ανακαλύψαμε κάποια μυστική συνωμοσία. Το κρίσιμο είναι να εξετάσουμε τι ακριβώς συμφωνήθηκε, ποιοι όροι τέθηκαν, ποια οικονομικά συμφέροντα εξυπηρετούνται και ποιες συνέπειες θα έχουν οι αποφάσεις αυτές για τους υπόλοιπους.

Αν μια μεγάλη δύναμη μπορεί να διαπραγματεύεται ενεργειακές συμφωνίες με τη Ρωσία όταν το θεωρεί συμφέρον της, τότε οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις οφείλουν να εξηγήσουν με στοιχεία τις δικές τους επιλογές. Όχι με συνθήματα, όχι με επικοινωνιακές παραστάσεις. Και σίγουρα όχι με την απαίτηση να πληρώνει ο πολίτης χωρίς να ρωτά.

Δεν αποδεικνύεται ότι η CIA σχεδίασε ολόκληρη την ενεργειακή κρίση. Δεν αποδεικνύεται ότι κάθε πόλεμος ξεκινά για να πουληθεί ακριβότερο πετρέλαιο. Και δεν αποδεικνύεται ότι κάθε βαρέλι που περνά από αμερικανικά χέρια είναι ρωσικό πετρέλαιο που μεταπωλείται στην Ευρώπη.

Αλλά η απουσία αποδείξεων για μια συνωμοσία δεν αποτελεί πιστοποιητικό αθωότητας για την εξουσία. Οι κυβερνήσεις κρίνονται από τις αποφάσεις τους, οι εταιρείες από τις πρακτικές τους, οι ηγέτες από τις συνέπειες των επιλογών τους και οι δημοσιογράφοι, οι πολίτες και οι ερευνητές από την επιμονή τους να αναζητούν στοιχεία ακόμη κι όταν αυτά ενοχλούν τη δική τους πλευρά.

Εδώ αρχίζει η πραγματική αμφισβήτηση, όχι να αντικαταστήσουμε την αμερικανική προπαγάνδα με τη ρωσική, όχι να βαφτίσουμε κάθε Ευρωπαίο ηγέτη προδότη και κάθε αντίπαλό του σωτήρα, όχι να καταπιούμε αμάσητη μια ιστορία επειδή επιβεβαιώνει όσα ήδη πιστεύουμε.

Αλλά να απαιτήσουμε διαφάνεια στις ενεργειακές συμφωνίες, πραγματικό έλεγχο των κερδών, λογοδοσία για τις πολιτικές αποφάσεις και προστασία των ανθρώπων που δεν έχουν την πολυτέλεια να αντιμετωπίζουν την ενέργεια ως ένα ακόμη χρηματοοικονομικό παιχνίδι.

Γιατί την ώρα που οι ισχυροί ανταλλάσσουν υπογραφές, οι μικροί ανταλλάσσουν ώρες εργασίας με ευρώ. Και πολλές φορές δεν τους φτάνουν ούτε για τα βασικά. Ο εργαζόμενος δεν χρειάζεται να γίνει φιλορώσος για να αμφισβητήσει την Ουάσιγκτον. Δεν χρειάζεται να γίνει φιλοαμερικανός για να καταδικάσει τη Μόσχα. Δεν χρειάζεται να γίνει οπαδός των Βρυξελλών για να υπερασπιστεί την ευρωπαϊκή συνεργασία.

Χρειάζεται να σταματήσει να σκέφτεται με σημαίες και να αρχίσει να σκέφτεται με στοιχεία.

MR POST FLUXUS — ΜΙΑ ΕΡΩΤΗΣΗ ΠΡΟΣ ΚΑΘΕ ΕΞΟΥΣΙΑ

Ποιος αποφάσισε;
Ποιος ωφελήθηκε;
Ποιος ανέλαβε την ευθύνη;
Ποιος πλήρωσε τον λογαριασμό;

Αν οι αποφάσεις ήταν τόσο σωστές, γιατί χρειάζονται τόση επικοινωνιακή προστασία;
Δεν είμαστε υποχρεωμένοι να πιστεύουμε κανέναν επειδή φοράει κοστούμι, κρατάει σημαία ή μιλάει στο όνομα της δημοκρατίας. Η αμφισβήτηση δεν είναι άρνηση της αλήθειας. Είναι η διαδικασία με την οποία προσπαθούμε να την πλησιάσουμε.

ΛΙΓΟΤΕΡΗ ΥΠΟΤΑΓΗ ΣΤΑ ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ.
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΔΥΣΠΙΣΤΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ.
ΚΑΙ ΚΑΝΕΝΑ ΑΛΛΟΘΙ ΧΩΡΙΣ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ.

Τότε έρχεται ο Τραμπ.

Στις 9 Οκτωβρίου 2026, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι, έπειτα από συνομιλία με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, η Ρωσία θα προμηθεύσει τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις διεθνείς αγορές με μεγάλες ποσότητες ντίζελ. Η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε παράλληλα προσωρινή άδεια για εισαγωγές ρωσικού ντίζελ, χαλαρώνοντας τους περιορισμούς που είχαν επιβληθεί λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.

Η απόφαση έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, η Ουάσιγκτον, η οποία είχε επιβάλει κυρώσεις για να περιορίσει τα έσοδα της Μόσχας, επέτρεψε τώρα ξανά την πώληση συγκεκριμένων ρωσικών καυσίμων, με στόχο να αντιμετωπίσει τις υψηλές τιμές και τις πιέσεις στην αγορά.

Ο Ζελένσκι αντέδρασε, υποστηρίζοντας ότι η κίνηση αυτή ενισχύει οικονομικά τη Ρωσία ενώ ο πόλεμος συνεχίζεται. Παράλληλα, Αμερικανοί γερουσιαστές και από τα δύο κόμματα αμφισβήτησαν τη νομιμότητα και τη σκοπιμότητα της απόφασης.

Ας είμαστε, όμως, ακριβείς, η συμφωνία αφορά ρωσικό ντίζελ προς τις ΗΠΑ και τις διεθνείς αγορές. Δεν αποδεικνύει ότι ο Τραμπ αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο για να το μεταπωλήσει στην Ευρώπη πανάκριβα.

Η πραγματική αντίφαση βρίσκεται αλλού, όταν οι ενεργειακές ανάγκες και οι τιμές πιέζουν, ακόμη και οι μεγάλες δυνάμεις επανεξετάζουν τις κυρώσεις και τις πολιτικές τους δεσμεύσεις.

Αυτό γεννά ένα απολύτως θεμιτό ερώτημα προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, με ποια κριτήρια καθορίζουν την ενεργειακή τους πολιτική, πόσο κοστίζουν οι επιλογές τους και γιατί ο Ευρωπαίος πολίτης πρέπει να επωμίζεται τις συνέπειές τους χωρίς σαφή απολογισμό;

Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε μια συνωμοσία για να απαιτήσουμε λογοδοσία. Αρκεί να εξετάσουμε τις αποφάσεις, τα συμφέροντα και το κόστος τους.

Mr Post Fluxus
Η φωνή εκείνων που ρωτούν, η απάντηση εκείνων που δεν έχουν ακόμη διατυπώσει την ερώτηση.

ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

Όσο περισσότερο διαβάζεις, ενημερώνεσαι, μελετάς, όσο βαθύτερα σκάβεις κάτω από την επιφάνεια των πραγμάτων και καλλιεργείς την επιστημονική σου σκέψη, τόσο περισσότερο εύχεσαι να μην είχες ξεκινήσει ποτέ αυτό το ταξίδι της διανόησης.

Κάθε απάντηση γεννά δέκα καινούργια ερωτήματα, κάθε βεβαιότητα καταρρέει μπροστά σε μια νέα αμφιβολία, κάθε τι που νόμιζες πως καταλάβαινες αποκτά ξαφνικά μια δεύτερη, τρίτη και τέταρτη ανάγνωση.
Τότε είναι που αρχίζεις να βλέπεις, την εξουσία πίσω από τις λέξεις, την ιδεολογία πίσω από την ενημέρωση, τα συμφέροντα πίσω από τις καλές προθέσεις, την κατασκευή πίσω από τις βεβαιότητες. Ανακαλύπτεις πόσες φορές υπερασπίστηκες πράγματα που δεν γνώριζες πραγματικά και πόσες φορές αποκάλεσες αλήθεια αυτό που απλώς σε βόλευε να πιστεύεις.

Το χειρότερο όμως είναι πως δεν μπορείς πια να τα ξεμάθεις. Η γνώση δεν σου χαρίζει απαραίτητα γαλήνη, συχνά σου αφαιρεί την πολυτέλεια της αθωότητας, σε αναγκάζει να αμφισβητήσεις ακόμη και τον ίδιο σου τον εαυτό, σε ξεβολεύει, σε απομονώνει, σε κάνει να αισθάνεσαι ξένος μέσα σε συζητήσεις όπου όλοι έχουν έτοιμες απαντήσεις και κανείς δεν αντέχει μια πραγματική ερώτηση. Κι εκεί που νόμιζες πως μορφωνόσουν για να καταλάβεις τον κόσμο, καταλήγεις να αναρωτιέσαι αν ο κόσμος θέλει πραγματικά να γίνει κατανοητός ή αν απλώς χρειάζεται ανθρώπους που θα επαναλαμβάνουν όσα τους έμαθαν χωρίς να ενοχλούν την κανονικότητα. Τελικά η διανόηση δεν είναι διακόσμηση του μυαλού, είναι αυτοαναίρεση, είναι η γενναιότητα να γκρεμίζεις ακόμη και τα είδωλα που έχτισες με τα ίδια σου τα χέρια.

Κι όμως, συνεχίζεις, πιστεύεις πως κάποτε θα τα μάθεις όλα, ίσως επειδή κατάλαβες πως η μεγαλύτερη ήττα δεν είναι να μην ανακαλύψεις ποτέ την αλήθεια, αλλά να πάψεις να την αναζητάς επειδή φοβάσαι τι μπορεί να σου αποκαλύψει.

Διάβαζε, μελέτα, αμφισβήτησε, ξήλωσε όλες τις βεβαιότητές σου, μην προσκυνάς ούτε τους δασκάλους σου, ούτε τα βιβλία σου, ούτε τον ίδιο σου τον εαυτό.

Όταν στο τέλος απογυμνωθείς και φτάσεις στο σημείο να μην είσαι σίγουρος για τίποτα, μην πανικοβληθείς. Ίσως τότε να αρχίζεις επιτέλους να σκέφτεσαι.

Mr Post Fluxus

Η ΓΝΩΣΗ ΩΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΥΠΑΚΟΗ

Όσο περισσότερο διαβάζω, τόσο περισσότερο μοιάζει το μυαλό μου με ένα εργαστήριο που δεν κλείνει ποτέ. Λέξεις, εικόνες, ήχοι, ιδέες, πολιτικές αντιφάσεις, ανθρώπινες ιστορίες, θραύσματα μνήμης. Όλα ανακατεύονται, συγκρούονται, αποδομούνται και ξαναστήνονται από την αρχή. Κι εγώ στη μέση, με το πινέλο στο ένα χέρι και τη γόμα στο άλλο, να προσπαθώ να καταλάβω ποιο κομμάτι του κόσμου αξίζει να κρατήσω και ποιο πρέπει να ξηλώσω.

Κάποιες φορές εύχομαι να μην είχα ξεκινήσει ποτέ αυτό το ταξίδι. Να μην είχα ανοίξει εκείνο το βιβλίο, να μην είχα αμφισβητήσει εκείνη τη βεβαιότητα, να μην είχα ψάξει τι κρύβεται πίσω από την εικόνα που μου προσφέρουν έτοιμη. Θα ήταν ίσως πιο εύκολο να κοιτάζω τον κόσμο σαν έναν καλοφτιαγμένο πίνακα, να αποδέχομαι το κάδρο του και να μην αναρωτιέμαι ποιος αποφάσισε τι θα μείνει έξω από την κορνίζα του.

Αλλά εγώ δεν έμαθα να εμπιστεύομαι τα κάδρα. Μεγάλωσα μέσα στις εικόνες, στα τυπογραφικά στοιχεία, στις εκτυπώσεις, στις χαραγμένες επιφάνειες, στα πρόσωπα που κρύβουν περισσότερα απ’ όσα αποκαλύπτουν. Έμαθα πως μια εικόνα μπορεί να λέει την αλήθεια και ταυτόχρονα να την παραμορφώνει. Πως ένα χρώμα μπορεί να γίνει κραυγή, μια γραμμή σύνορο, ένα πρόσωπο καθρέφτης και μια παραμόρφωση ο πιο ειλικρινής τρόπος να μιλήσεις για τον άνθρωπο.

Στην τέχνη μου αναζητώ διαρκώς αυτή τη στιγμή που το γελοίο συναντά το τραγικό, που το ανθρώπινο πρόσωπο παύει να είναι πορτρέτο και γίνεται ερώτημα. Δεν με ενδιαφέρει να κατασκευάσω μια όμορφη εικόνα για να την κρεμάσω στον τοίχο και να αισθανόμαστε όλοι καλύτερα. Με ενδιαφέρει η εικόνα που σε σταματά, σε ενοχλεί, σε κάνει να χαμογελάς αμήχανα και ύστερα σε αναγκάζει να κοιτάξεις ξανά τον εαυτό σου.

Ίσως γι’ αυτό αγαπώ τόσο τον Antoni Tàpies. Γιατί μου θυμίζει πως η τέχνη δεν χρειάζεται να εξηγήσει τα πάντα. Μπορεί να αφήσει την ύλη να μιλήσει, να μετατρέψει μια επιφάνεια σε τόπο μνήμης, να κάνει την ατέλεια γλώσσα και τη φθορά φορέα νοήματος. Μια γρατζουνιά μπορεί να έχει περισσότερη αλήθεια από ένα τέλειο περίγραμμα. Ένας τοίχος μπορεί να κρατά περισσότερη ιστορία από ένα ολόκληρο αρχείο.

Κι εγώ επιστρέφω ξανά και ξανά στις επιφάνειες, στα ίχνη, στις μορφές, στις αντιφάσεις. Στο έμβιο και το άβιο, στον άνθρωπο που δημιουργεί και στον άνθρωπο που καταστρέφει, στο παιχνίδι που κρύβει την αγωνία, στον θόρυβο που γίνεται εικαστική πράξη, στην εικόνα που συναντά τον ήχο και παύει να υπακούει στους κανόνες της.

Εκεί συναντώ τον Mr Post Fluxus, φυσικά και όχι μοναχά ως μια περσόνα που έχει έτοιμες απαντήσεις, αλλά σαν μια φωνή που επιμένει να ενοχλεί. Ένας άνθρωπος με μαύρο κοστούμι, κόκκινη γραβάτα, ένα μπάσο στα χέρια και ένα μεγάφωνο απέναντι στον κόσμο. Όχι για να ακουστεί περισσότερο από τους άλλους, αλλά για να ακουστούν όσα συνήθως μένουν στο περιθώριο. Να γίνει ο θόρυβος ερώτηση, η performance of poetry αμφισβήτηση, η τέχνη πράξη και όχι διακοσμητικό άλλοθι μιας κοινωνίας που έχει μάθει να καταναλώνει ακόμη και την εξέγερσή της.

Αγαπώ το punk γιατί δεν ζητά άδεια για να υπάρξει. Αγαπώ την Fluxus ροή γιατί μου θυμίζει πως η τέχνη μπορεί να ξεφύγει από τα βάθρα της και να επιστρέψει στη ζωή. Αγαπώ το skateboarding γιατί μου έμαθε πως η πτώση δεν είναι το τέλος της κίνησης. Αγαπώ την εκπαίδευση γιατί κάθε παιδί κουβαλά έναν κόσμο που δεν δικαιούμαι να περιορίσω στις δικές μου βεβαιότητες. Αγαπώ τους ανθρώπους που παλεύουν, που προσφέρουν, που στέκονται δίπλα σε εκείνους που η κοινωνία προσπερνά, πιστεύω πως η αλληλεγγύη και ο εθελοντισμός όπως και η τέχνη, δεν έχει καμία αξία όταν παραμένει απλώς μια ωραία ιδέα.

Ίσως, τελικά, όλα αυτά να είναι διαφορετικές όψεις της ίδιας αναζήτησης. Η εικόνα, ο ήχος, η πολιτική, η εκπαίδευση, η κοινωνική προσφορά. Διαφορετικά υλικά στο ίδιο τραπέζι εργασίας, με την ίδια επίμονη ανάγκη να αναρωτηθώ τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος μέσα σε έναν κόσμο που προσπαθεί διαρκώς να σου υπαγορεύσει τι πρέπει να βλέπεις, τι πρέπει να πιστεύεις και ποιος πρέπει να γίνεις.

Τελικά όσο περισσότερο μελετώ, τόσο λιγότερο εμπιστεύομαι την τελειότητα. Όσο περισσότερο γνωρίζω, τόσο περισσότερο φοβάμαι τις απόλυτες απαντήσεις. Όσο περισσότερο δημιουργώ, τόσο πιο καθαρά καταλαβαίνω πως κανένα έργο δεν ολοκληρώνεται πραγματικά, κάτι μένει πάντα έξω από το κάδρο, κάτι αντιστέκεται στην ερμηνεία, κάτι περιμένει να το ανακαλύψω ξανά.

Αυτό είναι που κουράζει στη γνώση, δεν σου επιτρέπει να ξεκουραστείς για πολύ μέσα σε μια βολική αλήθεια. Σε αναγκάζει να ξαναπιάσεις το εργαλείο, να ξανακοιτάξεις το έργο, να παραδεχτείς πως εκείνο που χθες θεωρούσες ολοκληρωμένο σήμερα χρειάζεται ξανά δουλειά.

Και το ίδιο συμβαίνει και με εμένα. Δεν θέλω να γίνω ο καλλιτέχνης που επαναλαμβάνει τον εαυτό του. Ο δάσκαλος που πιστεύει πως έχει πάντα δίκιο. Ο διανοούμενος που χρησιμοποιεί τις γνώσεις του σαν βάθρο. Ο επαναστάτης που μετατρέπει την εξέγερση σε προσωπικό εμπορικό σήμα. Δεν θέλω να φτιάξω μια καινούργια φυλακή από τα υλικά με τα οποία προσπάθησα να ελευθερωθώ. Θέλω να μπορώ να αμφισβητώ ακόμη και το έργο μου. Να κοιτάζω τον Mr Post Fluxus και να αναρωτιέμαι αν εξακολουθεί να ενοχλεί την εξουσία ή αν έχει αρχίσει να απολαμβάνει υπερβολικά τον ρόλο του. Να κοιτάζω τον Γιάννη Σταμενίτη και να μην του χαρίζομαι μόνο και μόνο επειδή είναι ο άνθρωπος που γνώριζα περισσότερο καιρό.

Γιατί ο δυσκολότερος καμβάς δεν είναι εκείνος που βρίσκεται μπροστά μου. Είναι εκείνος που κουβαλάω μέσα μου και πάνω του ζωγραφίζω καθημερινά τις αντιφάσεις μου, τις επιθυμίες μου, τις αποτυχίες μου, τις ιδέες που εγκατέλειψα και εκείνες που ακόμη δεν έχω το θάρρος να εγκαταλείψω. Δεν υπάρχει τελική σύνθεση. Δεν υπάρχει ασφαλές περίγραμμα. Υπάρχουν μόνο δοκιμές, διορθώσεις, διαγραφές, επανεκκινήσεις.

Γι’ αυτό συνεχίζω να διαβάζω, να μελετώ, να δημιουργώ, να αμφισβητώ. Όχι επειδή πιστεύω πως στο τέλος θα καταλάβω τα πάντα, αλλά επειδή δεν θέλω να περάσω τη ζωή μου υπερασπιζόμενος πράγματα που δεν τόλμησα ποτέ να εξετάσω. Κι αν κάποιες φορές εύχομαι να μην είχα ξεκινήσει αυτό το ταξίδι, είναι επειδή γνωρίζω πια πόσο δύσκολο είναι να βλέπεις τις ραφές πίσω από την πραγματικότητα, τις κατασκευές πίσω από τις ιδεολογίες, τις μάσκες πίσω από τα πρόσωπα, ακόμη και τις δικές σου μάσκες.

Αλλά δεν θέλω να επιστρέψω στο λευκό του άγραφου καμβά. Προτιμώ να λερώσω τα χέρια μου. Να αφήσω το έργο ανοιχτό, να κάνω λάθος, να αλλάξω γνώμη, να γκρεμίσω κάτι που δημιούργησα, αν ανακαλύψω πως δεν στέκεται πια, να ακούσω εκείνον που διαφωνεί μαζί μου, ακόμη κι όταν η διαφωνία του με πονάει.

Γιατί η ελευθερία δεν είναι να έχεις πάντα δίκιο, είναι να μην είσαι υποχρεωμένος να παραμένεις για πάντα ο ίδιος και αν κάτι θέλω να αφήσω πίσω μου, δεν είναι μια συλλογή από σωστές απαντήσεις. Είναι μερικές εικόνες, μερικοί ήχοι, μερικές πράξεις και λίγα ερωτήματα που θα κάνουν κάποιον να σταματήσει για λίγο, να κοιτάξει διαφορετικά και να αρχίσει να σκέφτεται μόνος του.

Αν συμβεί αυτό, το έργο δεν τελείωσε. Μόλις άρχισε.

Δεν δημιουργώ για να επιβεβαιώσω όσα γνωρίζω. Δημιουργώ για να ανακαλύψω όσα ακόμη δεν αντέχω να παραδεχτώ και αύριο, αν χρειαστεί, θα αμφισβητήσω ακόμη κι αυτό το κείμενο.

Mr Post Fluxus

Ο άνθρωπος που δεν ήθελε να τον κλαίνε οι ρέγγες

Πριν από πολλά χρόνια, σε ένα μικρό χωριό ανάμεσα στα βουνά και τη θάλασσα, ζούσε ένας άνθρωπος που τον έλεγαν Χιρόσι.

Ο Χιρόσι δεν ήταν πλούσιος ούτε φτωχός. Είχε ένα μικρό σπίτι, έναν κήπο με δύο κερασιές και μια ξύλινη βάρκα που έτριζε κάθε φορά που έμπαινε στο νερό.

Ήταν όμως ένας παράξενος άνθρωπος.

Δεν φοβόταν τις καταιγίδες.
Δεν φοβόταν τα γεράματα.
Δεν φοβόταν ακόμη και τον θάνατο.

Ένα πράγμα μόνο τον τρόμαζε.

Να τον κλαίνε οι ρέγγες.

Οι χωριανοί γελούσαν όταν τον άκουγαν.

— Χιρόσι, του έλεγαν, οι ρέγγες δεν κλαίνε.

Εκείνος χαμογελούσε.

— Αυτό νομίζετε επειδή δεν ακούτε καλά.

Κάθε πρωί πήγαινε στη θάλασσα και καθόταν στην άκρη του λιμανιού. Έβλεπε τα ψάρια να περνούν κάτω από το νερό και τους γλάρους να πετούν χαμηλά.

Μια μέρα, ένας γέρος ψαράς τον ρώτησε:

— Γιατί σε νοιάζει τόσο αν κλαίνε οι ρέγγες;

Ο Χιρόσι κοίταξε για λίγο τη θάλασσα.

— Γιατί, όταν κάποιος κλαίει για σένα, σημαίνει πως κάτι άφησες πίσω σου.

— Και λοιπόν;

— Δεν θέλω να αφήσω πίσω μου λύπη.

Ο γέρος γέλασε.

— Τότε δεν θέλεις να ζήσεις.

Ο Χιρόσι δεν απάντησε.

Εκείνο το βράδυ φύσηξε δυνατός άνεμος. Τα σύννεφα κατέβηκαν χαμηλά και η θάλασσα έγινε μαύρη.

Ο Χιρόσι άκουσε τρεις χτύπους στην πόρτα.

ΤΑΚ.
ΤΑΚ.
ΤΑΚ.

Άνοιξε.

Έξω στεκόταν ένα μικρό κορίτσι με ένα κόκκινο κιμονό.

— Ποια είσαι;

— Είμαι η κόρη της θάλασσας.

Ο Χιρόσι δεν φοβήθηκε.

— Τότε μπες μέσα.

Το κορίτσι κάθισε κοντά στη φωτιά.

— Ήρθα να σου πω πως αύριο θα πεθάνεις.

Ο Χιρόσι έμεινε σιωπηλός.

— Και οι ρέγγες; ρώτησε τελικά.

Το κορίτσι τον κοίταξε σοβαρά.

— Οι ρέγγες ήδη κλαίνε.

Ο Χιρόσι σηκώθηκε απότομα.

— Μα δεν θέλω!

— Γιατί;

— Γιατί δεν θέλω κανέναν να λυπάται για μένα.

Το κορίτσι χαμογέλασε.

— Δεν κλαίνε επειδή σε λυπούνται.

— Τότε γιατί;

— Επειδή αύριο δεν θα υπάρχει κανείς να τις κοιτάζει.

Ο Χιρόσι κάθισε ξανά.

Για πρώτη φορά στη ζωή του κατάλαβε πως ίσως είχε κάνει λάθος.

Δεν φοβόταν τα δάκρυα των άλλων.

Φοβόταν μήπως η ζωή του δεν είχε αφήσει τίποτα πίσω της.

Το επόμενο πρωί πήγε στη θάλασσα.

Η καταιγίδα είχε περάσει.

Στην ακτή υπήρχαν εκατοντάδες μικρά ψάρια. Ο Χιρόσι τα κοίταξε και άρχισε να γελά.

— Μη με κλαίτε! φώναξε.

Και τότε συνέβη κάτι παράξενο.

Η θάλασσα γέμισε μικρούς κύκλους.

Σαν να γελούσαν κι εκείνα.

Ο Χιρόσι γύρισε στο χωριό και από εκείνη την ημέρα άρχισε να κάνει κάτι που δεν είχε κάνει ποτέ.

Να μιλά στους ανθρώπους.

Έλεγε ιστορίες στα παιδιά.
Έφτιαχνε παιχνίδια από ξύλο.
Έδινε ψάρια στους φτωχούς.
Φύτευε κερασιές.
Και κάθε φορά που κάποιος τον ευχαριστούσε, εκείνος έλεγε:

— Μη με ευχαριστείς. Κάνε το ίδιο σε κάποιον άλλον.

Πέρασαν πολλά χρόνια.

Ο Χιρόσι γέρασε.

Μια ανοιξιάτικη αυγή κάθισε κάτω από τις δύο κερασιές του.

Τα πέταλα έπεφταν γύρω του σαν αργή βροχή.

Ο γέρος ψαράς, που ήταν πλέον πολύ γέρος κι εκείνος, κάθισε δίπλα του.

— Φοβάσαι τώρα; τον ρώτησε.

Ο Χιρόσι χαμογέλασε.

— Όχι.

— Ούτε τις ρέγγες;

— Ιδίως τις ρέγγες.

Και τότε έκλεισε τα μάτια του.

Στην ακτή, την ίδια ώρα, ένα κοπάδι ρέγγες πέρασε κάτω από το νερό.

Κανείς δεν ξέρει τι ήχο έκαναν.

Άλλοι λένε πως ήταν σαν κλάμα.

Άλλοι πως ήταν σαν τραγούδι.

Κι ένας πολύ γέρος ψαράς ορκιζόταν πως ήταν γέλιο.

Από τότε, κάθε άνοιξη, όταν οι κερασιές ανθίζουν, οι κάτοικοι του χωριού πηγαίνουν στη θάλασσα και αφήνουν ένα μικρό ξύλινο καραβάκι στο νερό.

Πάνω του γράφουν μόνο μία φράση:

«Να μη φοβάσαι τα δάκρυα εκείνων που σε θυμούνται.»

Και αν κάποιος ρωτήσει γιατί,

οι γέροντες απαντούν:

— Γιατί ο άνθρωπος που δεν θέλει να τον κλαίνε οι ρέγγες, πρέπει πρώτα να μάθει να ζει έτσι ώστε οι ρέγγες να έχουν κάτι να θυμούνται.

Mr Post Fluxus

ΝΑ ΜΑΣ ΚΛΑΙΝΕ ΟΙ ΡΕΓΓΕΣ

Υπάρχουν φράσεις που γεννήθηκαν μέσα στην καθημερινή γλώσσα, αλλά με την πάροδο του χρόνου απέκτησαν μια παράδοξη κοινωνική και φιλοσοφική πυκνότητα. Το «να μας κλαίνε οι ρέγγες» ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Εκ πρώτης όψεως πρόκειται για μια υπερβολική, σχεδόν κωμική λαϊκή έκφραση. Σε βαθύτερο επίπεδο, όμως, συμπυκνώνει έναν ολόκληρο μηχανισμό κοινωνικής αυτοπαρατήρησης, την αναγνώριση μιας κατάστασης τόσο δυσμενούς, ώστε η πραγματικότητα να απαιτεί την υπερβολή για να μπορέσει να περιγραφεί.

Η σημασία της δεν βρίσκεται επομένως μόνο στο λεξιλογικό της περιεχόμενο, αλλά στη λειτουργία που επιτελεί. Η λαϊκή γλώσσα διαθέτει συχνά μια ιδιότυπη ακρίβεια, διαφορετική από εκείνη της επιστημονικής ορολογίας. Δεν καταγράφει απλώς γεγονότα, αλλά αποτυπώνει το συλλογικό βίωμα των γεγονότων. Εκεί όπου η επίσημη γλώσσα μιλά για «δυσλειτουργίες», «προκλήσεις», «διαρθρωτικές αδυναμίες» και «κοινωνικές πιέσεις», η καθημερινή γλώσσα μπορεί να συμπυκνώσει ολόκληρη την εμπειρία σε μία πρόταση.

Το ενδιαφέρον αρχίζει όταν η φράση μεταφερθεί από το επίπεδο του ατομικού σχολίου στο επίπεδο της κοινωνικής θεωρίας. Τότε περιγράφει μια συλλογική συνθήκη κατά την οποία η κρίση έχει αρχίσει να χάνει τον χαρακτήρα της εξαίρεσης και να μετατρέπεται σε κανονικότητα. Η οικονομική ανασφάλεια, η εργασιακή επισφάλεια, η θεσμική δυσλειτουργία, η κοινωνική απομόνωση, η περιβαλλοντική υποβάθμιση και η αδυναμία πρόσβασης σε βασικά αγαθά δεν αντιμετωπίζονται πλέον πάντοτε ως έκτακτες παρεκκλίσεις. Ενσωματώνονται σταδιακά στην καθημερινότητα και, μέσω αυτής της επαναληπτικότητας, αποκτούν μια επικίνδυνη μορφή κανονικότητας.

Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας, ο άνθρωπος δεν καλείται πλέον μόνο να αντιμετωπίσει την κρίση, αλλά να μάθει να ζει μέσα σε αυτήν. Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Όταν η κρίση είναι προσωρινή, δημιουργεί την προσδοκία της αποκατάστασης, όταν όμως παρατείνεται, παράγει προσαρμογή. Το άτομο σταδιακά παύει να ρωτά «γιατί συμβαίνει αυτό;» και αρχίζει να ρωτά «πώς θα καταφέρω να επιβιώσω μέσα σε αυτό;».

Η μετάβαση αυτή από την αμφισβήτηση στην προσαρμογή έχει βαθιά ψυχοκοινωνική σημασία. Η προσαρμοστικότητα είναι αναμφίβολα θεμελιώδης μηχανισμός ανθρώπινης επιβίωσης. Ωστόσο, όταν η προσαρμογή γίνεται μόνιμη απαίτηση, μπορεί να λειτουργήσει αντιστρόφως, αντί να μετασχηματίζει το προβληματικό περιβάλλον, μετασχηματίζει τον άνθρωπο ώστε να αντέχει το προβληματικό περιβάλλον.

Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο, η κοινωνία επιβιώνει επειδή οι άνθρωποι αντέχουν, αλλά ακριβώς αυτή η ικανότητα αντοχής μπορεί να επιτρέψει σε μια δυσλειτουργική κατάσταση να παρατείνεται. Όσο περισσότερο το άτομο μαθαίνει να επιβιώνει χωρίς να απαιτεί αλλαγή, τόσο περισσότερο το σύστημα μπορεί να αναπαράγει τις ίδιες συνθήκες που προκάλεσαν τη δυσφορία.

Εδώ εμφανίζεται η έννοια της κανονικοποίησης, το εξαιρετικό επαναλαμβάνεται τόσο συχνά, ώστε παύει να γίνεται αντιληπτό ως εξαιρετικό. Το παράλογο αποκτά οικειότητα, η αδικία μετατρέπεται σε καθημερινότητα, η επισφάλεια βαφτίζεται «ρεαλισμός», η παραίτηση εμφανίζεται ως «ωριμότητα», η διεκδίκηση χαρακτηρίζεται υπερβολική και τελικά η κοινωνία δεν χρειάζεται πλέον να πειστεί ότι η κατάσταση είναι καλή. Αρκεί να πειστεί ότι δεν υπάρχει άλλη.

Η τελευταία αυτή παραδοχή είναι ίσως η πιο επικίνδυνη, γιατί όταν ο άνθρωπος θεωρεί ότι δεν υπάρχει εναλλακτική, η αδυναμία παύει να είναι απλώς προσωπικό συναίσθημα και μετατρέπεται σε κοινωνική συνθήκη. Ο καθένας ξεχωριστά αισθάνεται ότι η δική του παρέμβαση δεν αρκεί. Χιλιάδες άνθρωποι που αισθάνονται το ίδιο καταλήγουν, χωρίς να το επιδιώκουν, να δημιουργούν ένα συλλογικό περιβάλλον αδράνειας.

Η ατομική παραίτηση, όταν πολλαπλασιάζεται, αποκτά κοινωνική ισχύ. Ακριβώς εδώ πρέπει να εξεταστεί και η τάση της σύγχρονης κοινωνίας να εξατομικεύει τα συλλογικά προβλήματα. Η ανεργία μπορεί να παρουσιάζεται ως ανεπάρκεια του ατόμου, η οικονομική δυσχέρεια ως κακή προσωπική διαχείριση, η εξάντληση ως έλλειψη ψυχικής ανθεκτικότητας, η κοινωνική απομόνωση ως προσωπική αδυναμία δημιουργίας σχέσεων, η περιβαλλοντική καταστροφή ως αποτέλεσμα αποκλειστικά ατομικών καταναλωτικών επιλογών.

Με αυτόν τον τρόπο, ένα πρόβλημα που έχει δομικές και κοινωνικές αιτίες μετατρέπεται σε ατομική ευθύνη. Το άτομο καλείται να διορθώσει τον εαυτό του για να μπορέσει να αντέξει μια πραγματικότητα που δεν έχει το ίδιο δημιουργήσει.

Η διαδικασία αυτή δημιουργεί μια ιδιαίτερα αποτελεσματική μορφή κοινωνικής πειθαρχίας, δεν χρειάζεται να απαγορεύσεις στον άνθρωπο να διαμαρτυρηθεί, αρκεί να τον πείσεις ότι η αποτυχία του είναι αποκλειστικά δική του. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, το χιούμορ αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Το «να μας κλαίνε οι ρέγγες» είναι αστείο ακριβώς επειδή η πραγματικότητα που περιγράφει δεν είναι αστεία. Η υπερβολή δημιουργεί μια ασφαλή απόσταση από το δυσάρεστο βίωμα. Το γέλιο επιτρέπει στον άνθρωπο να κοιτάξει την καταστροφή χωρίς να καταρρεύσει κάτω από το βάρος της.

Το χιούμορ, επομένως, μπορεί να αποτελέσει μηχανισμό ψυχολογικής άμυνας, αλλά μπορεί επίσης να γίνει μορφή κοινωνικής κριτικής. Η ειρωνεία αποκαλύπτει την αντίφαση ανάμεσα σε αυτό που θεωρείται φυσιολογικό και σε αυτό που πραγματικά συμβαίνει.

Υπάρχει όμως ένας κίνδυνος, όταν η ειρωνεία λειτουργεί αποκλειστικά ως εκτόνωση, μπορεί να απορροφήσει την αγανάκτηση χωρίς να παράξει αλλαγή. Γελάμε, σχολιάζουμε, σαρκάζουμε, μοιραζόμαστε το αστείο και στη συνέχεια επιστρέφουμε στην ίδια πραγματικότητα.

Το γέλιο τότε γίνεται βαλβίδα εκτόνωσης και μια κοινωνία που διαθέτει μόνο βαλβίδες, αλλά όχι μηχανισμούς μετασχηματισμού, μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί για πολύ καιρό μέσα στην ίδια δυσλειτουργία. Γι' αυτό η φράση «να μας κλαίνε οι ρέγγες» μπορεί να διαβαστεί και ως ερώτημα. Όχι ως διαπίστωση. Πότε ακριβώς μια κοινωνία παύει να θεωρεί αυτό που συμβαίνει απαράδεκτο; Πότε η εξαίρεση μετατρέπεται σε κανόνα; Πότε η αντοχή μετατρέπεται σε παραίτηση; Πότε ο ρεαλισμός γίνεται άλλοθι για την αδράνεια; Κυρίως, πότε αρχίζουμε να θεωρούμε φυσιολογικό αυτό που κάποτε θα μας εξόργιζε;

Η σοβαρότητα της φράσης βρίσκεται τελικά σε αυτή την αντίφαση. Είναι μια κωμική διατύπωση που μπορεί να περιγράψει μια μη κωμική κοινωνική πραγματικότητα. Το παράλογο της εικόνας λειτουργεί ως καθρέφτης του παραλόγου της πραγματικότητας.

Δεν μας κλαίνε πραγματικά οι ρέγγες. Η φράση μάς αναγκάζει να αναρωτηθούμε γιατί έχουμε φτάσει σε σημείο να χρειάζεται ακόμη και μια ρέγγα για να μας λυπηθεί και ίσως το πραγματικό πρόβλημα να μην είναι ότι η κοινωνία βρίσκεται σε δύσκολη κατάσταση. Το πραγματικό πρόβλημα αρχίζει όταν η κοινωνία συνηθίζει τη δύσκολη κατάσταση τόσο πολύ, ώστε παύει να θεωρεί απαραίτητο να την αλλάξει. Τότε δεν έχουμε πλέον απλώς μια κοινωνία που υποφέρει. Έχουμε μια κοινωνία που έχει μάθει να ζει με τον πόνο της, να τον σαρκάζεται, να τον κανονικοποιεί και τελικά να τον μεταβιβάζει στις επόμενες γενιές ως φυσιολογική πραγματικότητα. Τότε, πράγματι, δεν χρειάζεται να μας κλαίνε μόνο οι ρέγγες. Χρειάζεται να αναρωτηθούμε μήπως έχουμε πάψει να κλαίμε εμείς οι ίδιοι για όσα θα έπρεπε ακόμη να μας εξοργίζουν.

Mr Post Fluxus

Ο αναζητητής

Ο αναζητητής πρέπει να έχει το θάρρος να εισέλθει στον εαυτό, να φτάσει κάποτε μπροστά στην πιο ταπεινωτική και ταυτόχρονα πιο απελευθερωτική σκέψη, πως μπορεί να έκανε λάθος, για όλα. Όχι μόνο για τον κόσμο, αλλά για τον εαυτό του, για τους ανθρώπους που αγάπησε, για τους εχθρούς που κατασκεύασε, για τις ιδέες που υπερασπίστηκε, για τις βεβαιότητες που κληρονόμησε και ποτέ δεν μπήκε στον κόπο να εξετάσει.

Η κοινωνία δεν χρειάζεται ανθρώπους που σκέφτονται χρειάζεται ανθρώπους που συμφωνούν. Από μικρή ηλικία μας μαθαίνει τι πρέπει να φοβόμαστε, τι πρέπει να επιθυμούμε, ποιον πρέπει να θαυμάζουμε, ποιον να περιφρονούμε και ποια ερωτήματα είναι «επικίνδυνα».

Μας δίνει έτοιμες ταυτότητες και ύστερα μας πείθει ότι τις διαλέξαμε, μας μαθαίνει να ονομάζουμε «κανονικότητα» αυτό που επαναλαμβάνεται από τους πολλούς και «τρέλα» αυτό που δεν καταλαβαίνουμε, έτσι ο άνθρωπος μπορεί να περάσει ολόκληρη τη ζωή του υπερασπιζόμενος μια φυλακή που πιστεύει πως είναι προσωπικότητα και στο βάθος "κανονικότητα".

Ο κυνικός θα γελούσε, θα κοιτούσε τις κοινωνικές μας επιδείξεις, τις φιλοδοξίες, την ανάγκη για κύρος, την πείνα για αναγνώριση και θα ρωτούσε. «Πόσα άραγε φιλαράκο μου από αυτά τα θέλεις πραγματικά και πόσα σου έμαθαν να θέλεις, τα οποία σου τα "κάρφωσαν", ως αναγκαιότητα;»

Ο Επίκουρος θα μας θύμιζε πως η ζωή γίνεται φτωχή όταν γεμίζουμε την ψυχή με τεχνητές ανάγκες και η εσωτερική μας πνευματική αναζήτηση θα μας έθετε το πιο επικίνδυνο ερώτημα. «Ποιος θα ήμουν αν δεν χρειαζόμουν την έγκριση κανενός;»

Ίσως τότε να άρχιζε η πραγματική ενδοσκοπική, η εσωτερική μας εξέγερση, η πιο δύσκολη εξέγερση εναντίον του εαυτού που κατασκεύασε η κοινωνία μέσα μας.

Η ίδια η κοινωνία δεν χρειάζεται να σε αλυσοδέσει, όταν έχει καταφέρει να σε κάνει να φοβάσαι την ελευθερία σου, δεν χρειάζεται να σου απαγορεύσει να σκέφτεσαι, όταν σε έχει πείσει πως η σκέψη σου πρέπει να μοιάζει με των άλλων, δεν χρειάζεται να σε λογοκρίνει, όταν σε έχει μάθει να αυτολογοκρίνεσαι πριν καν μιλήσεις και το πιο ύπουλο από όλα, σε έχει κάνει να υπερασπίζεσαι με πάθος ακόμη και τις ιδέες που σε κρατούν μικρό και "πατημένο" κατάχαμα.

Γι’ αυτό ο αναζητητής δεν πρέπει να φοβάται μήπως αποδειχθεί λάθος, θα πρέπει να φοβάται μήπως δεν τολμήσει ποτέ να το ανακαλύψει, μέσα του. Να μπορεί να εγκαταλείψει μια άποψη χωρίς να αισθανθεί ότι χάνει την ταυτότητά του, να μπορεί να πει «δεν ξέρω» χωρίς να νιώθει κατώτερος, να μπορεί να αλλάξει γνώμη χωρίς να ζητήσει συγχώρεση από το πλήθος, να μπορεί να σταθεί μόνος μέσα σε ένα δωμάτιο γεμάτο ανθρώπους που είναι βέβαιοι για όλα και να τους χαμογελάσει με σαρδόνιο μειδίαμα. Γιατί απλά η πλειοψηφία και η κοινή λογική δεν είναι η απόδειξη και δεν αποτελούν καμία "αλήθεια".

Ακόμη μοναξιά δεν είναι απόδειξη λάθους, η σκιά, άλλωστε, δεν βρίσκεται μόνο μέσα στον άνθρωπο, βρίσκεται και ανάμεσα στους ανθρώπους. Είναι ο φόβος που μοιραζόμαστε, η προκατάληψη που κληρονομούμε, η επιθυμία να ανήκουμε, η ανάγκη να έχουμε έναν εχθρό ώστε να αισθανόμαστε ότι ανήκουμε στους «σωστούς». Ο αναζητητής πρέπει να κατέβει εκεί, να κοιτάξει τη δική του σκιά και να αναρωτηθεί. Πόσο από το μίσος μου είναι πραγματικά δικό μου; Πόσο από την ηθική μου είναι φόβος; Πόσο από την ελευθερία μου είναι απλώς μια κοινωνικά αποδεκτή συνήθεια;

Εκεί αρχίζει η επικίνδυνη γνώση, όχι στο να αποκτάς και να αναζητείς περισσότερες απαντήσεις, αλλά στο να παύεις να χρειάζεσαι τις παλιές, ίσως η πιο επαναστατική φράση που μπορεί να πει ένας άνθρωπος σήμερα να μην είναι. «Έχω δίκιο.» Αλλά! «Ίσως όλα όσα μου έμαθαν να πιστεύω ήταν λάθος, και είμαι αρκετά ελεύθερος για να τα εξετάσω, όλα ξανά από την αρχή.»

Μείνε τότε λίγο στη σιωπή άνθρωπε, μην τρέξεις να γεμίσεις το κενό με μια νέα ιδεολογία, μην αντικαταστήσεις ένα δόγμα με ένα άλλο. Άφησε τον παλιό εαυτό να πεθάνει χωρίς να βιαστείς να βαφτίσεις τον καινούργιο. Η ελευθερία δεν είναι να βρεις μια καινούργια αλήθεια για να λατρεύεις, είναι να αποκτήσεις την ψυχική δύναμη να αμφισβητείς ακόμη κι εκείνη που "ντύθηκε" ως νέα.

Mr Post Fluxus

Τι θα έκανε ο Mr Post Fluxus, εάν για μια μέρα άφηνε την περσόνα του και γινόταν, ένας άνθρωπος

Τι θα έκανε ο Mr Post Fluxus, εάν για μια μέρα άφηνε την περσόνα του και γινόταν, ένας άνθρωπος.

Νομίζω πως ο Mr Post Fluxus, αν για μία μέρα γινόταν άνθρωπος, δεν θα προσπαθούσε να γίνει «κανονικός άνθρωπος». Θα χρησιμοποιούσε τη μία του μέρα σαν performance. Θα ξυπνούσε και θα έγραφε στον τοίχο:
ΣΗΜΕΡΑ ΕΙΜΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ.
ΑΥΡΙΟ ΔΕΝ ΞΕΡΩ.

Θα έβγαινε στον δρόμο χωρίς πρόγραμμα. Θα περπατούσε ανάμεσα στους ανθρώπους, θα άκουγε τις συνομιλίες τους, θα παρατηρούσε τις βιτρίνες, τις διαφημίσεις, τα σκουπίδια, τα πρόσωπα, τις μικρές πράξεις αλληλεγγύης και τις μεγάλες πράξεις αδιαφορίας.

Θα αγόραζε έναν καφέ και θα πλήρωνε με ένα νόμισμα που θα είχε χαράξει πάνω του:
«ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΧΡΗΜΑ. ΕΙΝΑΙ ΧΡΟΝΟΣ.» Θα πήγαινε σε ένα πανεπιστήμιο και θα ζητούσε από τους φοιτητές να ζωγραφίσουν τι θα έκαναν αν ήξεραν ότι έχουν μόνο μία μέρα ζωής. Θα πήγαινε σε μια γκαλερί και, αντί να κοιτάξει τα έργα, θα στεκόταν μπροστά στην έξοδο και θα κοιτούσε τους θεατές. Γιατί το έργο θα ήταν αυτοί. Το απόγευμα θα έπαιρνε ένα μπάσο, ένα synth, ένα μικρόφωνο και ό,τι άλλο βρισκόταν διαθέσιμο. Θα έπαιζε με θόρυβους της πόλης, κόρνες, φρένα, σειρήνες, φωνές, βήματα, νερό που τρέχει, ένα παιδί που γελά και θα το ονόμαζε: «ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΝΘΡΩΠΟΣ»

Δεν θα έκανε συναυλία, θα έκανε ηχητική διαμαρτυρία απέναντι στη σιωπή. Το βράδυ θα έψαχνε έναν άνθρωπο μόνο του και θα καθόταν δίπλα του χωρίς να του μιλήσει, γιατί ίσως το πιο ριζοσπαστικό πράγμα που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος σήμερα είναι να μην προσπαθεί να καταναλώσει, να διορθώσει ή να εκμεταλλευτεί τον άλλον.

Λίγο πριν τα μεσάνυχτα, ο Mr Post Fluxus θα έκανε την τελευταία του πράξη. Θα έβγαζε από την τσέπη ένα χαρτί και θα έγραφε: Σύνταξη κειμένου ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΑΝΘΡΩΠΟΣ Σήμερα κατάλαβα ότι το σώμα είναι ένα προσωρινό έργο τέχνης.
Ότι η ανάσα είναι ήχος, η μνήμη είναι αρχείο, ο φόβος είναι υλικό, η αγάπη είναι ρίσκο, η ελευθερία δεν είναι σύνθημα, είναι η στιγμή που αποφασίζεις να μην υπακούσεις σε κάτι που θεωρούσες αυτονόητο και ο θάνατος; Ο θάνατος είναι ο επιμελητής της έκθεσης.
Δεν αλλάζει το έργο, απλώς αποφασίζει πότε τελειώνει.
Αν αυτή ήταν η μοναδική μου μέρα ως άνθρωπος,
δεν θα ήθελα να είμαι σημαντικός, θα ήθελα να είμαι παρών, να ακούσω, να αγγίξω, να γελάσω, να φωνάξω, να αγαπήσω, να αφήσω πίσω μου έναν μικρό θόρυβο και όταν έρθει η ώρα να φύγω,
να μην αφήσω μνημείο, να αφήσω μια ερώτηση.

Τι έκανες εσύ με τη δική σου μέρα;

Και μετά θα υπέγραφε:
Mr Post Fluxus
Human — temporary edition, 24h.

Μιλούν όλοι

Μιλούν οι οθόνες.

Μιλούν οι αριθμοί.
Μιλούν οι ειδήσεις.
Μιλούν οι ειδικοί.
Μιλούν οι σωτήρες.
Μιλούν οι φοβισμένοι.
Μιλούν οι θυμωμένοι.
Μιλούν οι σίγουροι.
Μιλούν οι αμφίβολοι.
Μιλούν οι ειδήμονες.
Μιλούν οι ανώνυμοι.
Μιλούν οι επώνυμοι.
Μιλούν οι αρχηγοί.
Μιλούν οι ακόλουθοι.
Μιλούν οι δημοσιογράφοι.
Μιλούν οι σχολιαστές.
Μιλούν οι αναλυτές.
Μιλούν οι influencers.
Μιλούν οι αλγόριθμοι.
Μιλούν οι διαφημίσεις.
Μιλούν τα κόμματα.
Μιλούν οι αγορές.
Μιλούν οι κυβερνήσεις.
Μιλούν οι αντιπολιτεύσεις.
Μιλούν οι εκπρόσωποι.
Μιλούν οι εκπρόσωποι των εκπροσώπων.
Μιλούν οι θεσμοί.
Μιλούν οι οργανισμοί.
Μιλούν οι εταιρείες.
Μιλούν οι τράπεζες.
Μιλούν οι αγορές.
Μιλούν οι τηλεπαρουσιαστές.
Μιλούν οι influencers των influencers.
Μιλούν οι ειδικοί των ειδικών.
Μιλούν οι αυτόκλητοι σωτήρες.
Μιλούν οι επαναστάτες του πληκτρολογίου.
Μιλούν οι αγανακτισμένοι.
Μιλούν οι κυνικοί.
Μιλούν οι ηθικολόγοι.
Μιλούν οι τιμητές.
Μιλούν οι καταγγέλλοντες.
Μιλούν οι υπερασπιστές.
Μιλούν οι κατήγοροι.
Μιλούν οι δικαστές του διαδικτύου.
Μιλούν οι πατριώτες.
Μιλούν οι αντιπατριώτες.
Μιλούν οι δεξιοί.
Μιλούν οι αριστεροί.
Μιλούν οι κεντρώοι.
Μιλούν οι απολιτίκ.
Μιλούν οι πάντες για τα πάντα.

Μιλούν όλοι.

Και όλοι έχουν κάτι να πουν.

Κανείς δεν έχει χρόνο να ακούσει.

Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΟΥ ΔΙΧΑΣΜΟΥ

Μας έμαθαν να κοιτάμε απέναντι. Όχι πάνω, όχι πίσω, όχι μέσα, απέναντι. Βρες τον εχθρό, ο δημόσιος απέναντι στον ιδιωτικό, ο εργαζόμενος απέναντι στον άνεργο, ο νέος απέναντι στον γέρο, ο ντόπιος απέναντι στον ξένο, ο δεξιός απέναντι στον αριστερό, ο εμβολιασμένος απέναντι στον ανεμβολίαστο, ο οπαδός απέναντι στον οπαδό. Διάλεξε στρατόπεδο και μετά φάε τον διπλανό σου.

Κάν' τον υπεύθυνο για τη δική σου αγωνία, για τον μισθό σου, για την ακρίβεια, για την ανεργία, για τον φόβο σου, για την αποτυχία σου, για όλα. Μην κοιτάξεις ποιος αποφασίζει, μην ρωτήσεις ποιος κερδίζει, μην κοιτάξεις ποιος έχει την εξουσία. Κοίτα τον διπλανό, είναι πιο εύκολο, είναι εκεί. Μπορείς να τον βρίσεις, μπορείς να τον μισήσεις, μπορείς να τον κάνεις εχθρό.

Τότε συμβαίνει το μαγικό, ενώ εμείς σκοτωνόμαστε μεταξύ μας, κάποιος άλλος συνεχίζει να μετράει κέρδη. Κάποιος άλλος υπογράφει, κάποιος άλλος αποφασίζει, κάποιος άλλος μας παρακολουθεί να μαλώνουμε για τα ψίχουλα και εμείς τρώμε ο ένας τον άλλον, μπουκιά τον γείτονα, μπουκιά τον συνάδελφο, μπουκιά τον διαφορετικό, μπουκιά τον φτωχότερο, μπουκιά τον πιο αδύναμο και στο τέλος δεν μένει κανείς. Μόνο στρατόπεδα, μόνο ταμπέλες, μόνο οργή, μόνο ένας τεράστιος θόρυβος και μέσα σ' αυτόν τον θόρυβο η πραγματική ερώτηση εξαφανίζεται, ποιος μας έβαλε να τρώμε ο ένας τον άλλον;

Stop. Μην ψάχνεις εχθρό, ψάξε τη σύνδεση, μην ψάχνεις στρατόπεδο, ψάξε τον άνθρωπο. Μην ρωτάς μόνο «με ποιον είσαι;». Ρώτα: ποιον μας έβαλαν να μισούμε, και γιατί;

Mr Post Fluxus

No enemy next door. No more food for the machine. We are not each other's meat.

Ψηφιακό Μπλόκο

Λοιπόν, για να καταλάβω κι εγώ ο αφελής καλλιτέχνης τι ακριβώς συμβαίνει. Αν χρωστάω εγώ, ο πολίτης, στο κράτος, στην τράπεζα, στη ΔΕΗ, στον πάροχο, στον οποιονδήποτε, θα αποκτώ έναν υπέροχο ψηφιακό αριθμό που θα αποφασίζει πόσο «καλός» πολίτης είμαι. Αν ο αριθμός πέσει, μπορεί να μου κόψουν υπηρεσίες.

Ωραία και τα κόμματα που χρωστούν εκατομμύρια;

Εκεί ο αλγόριθμος παθαίνει πολιτική αλλεργία; Γιατί, αν η λογική είναι «χρέος ίσον μειωμένη πιστοληπτική ικανότητα», τότε να εφαρμοστεί παντού, όχι μόνο στον μισθωτό που καθυστέρησε μια δόση, όχι μόνο στον οικογενειάρχη που δεν κατάφερε να πληρώσει τον λογαριασμό, όχι μόνο στον μικροεπαγγελματία που πνίγεται στα χρέη. Να εφαρμοστεί και στους μεγάλους, στα κόμματα, στις επιχειρήσεις, στους οργανισμούς, στο ίδιο το κράτος, γιατί υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια που μάλλον ξέφυγε από τον αλγόριθμο.

Ζούμε όλοι μέσα σε ένα κράτος που έχει χρέη, άρα, αν η χρεωμένη κοινωνία αρχίσει να αποκλείει τους χρεωμένους πολίτες από βασικές υπηρεσίες, έχουμε μια υπέροχη ιδέα, ο χρεωμένος δεν θα μπορεί να πληρώσει επειδή δεν θα έχει πρόσβαση στις υπηρεσίες, οι επιχειρήσεις δεν θα εισπράττουν επειδή οι πελάτες τους θα έχουν αποκλειστεί, οι επιχειρήσεις θα χρωστούν, θα πέσει το δικό τους score και μετά θα αποκλειστούν κι αυτές, κάπου εκεί θα εμφανιστεί ο αλγόριθμος με ένα χαμόγελο τεχνητής νοημοσύνης και θα μας ανακοινώσει. «Συγχαρητήρια. Η οικονομία λειτουργεί άψογα».

Αυτό δεν είναι οικονομική λογική, είναι Fluxus οικονομία, ένα τεράστιο performance όπου όλοι χρωστούν, όλοι αξιολογούνται και στο τέλος κανείς δεν ξέρει ποιος ακριβώς πληρώνει και βέβαια υπάρχει και το καλύτερο, αν κάποιος έχει χαμηλό score επειδή δεν μπορεί να πληρώσει, του κόβουμε το internet για να μην μπορεί να ψάξει δουλειά, του κόβουμε το τηλέφωνο για να μην μπορεί να επικοινωνήσει, του κόβουμε το ρεύμα για να μην μπορεί να λειτουργήσει το σπίτι του και μετά αναρωτιόμαστε γιατί δεν πληρώνει, αυτό δεν είναι οικονομική πολιτική, είναι το απόλυτο ανέκδοτο του καπιταλισμού. «Δεν έχεις λεφτά; Θα σου αφαιρέσουμε και τη δυνατότητα να αποκτήσεις λεφτά» και κάπου εδώ θα ήθελα να δω έναν αλγόριθμο που να βαθμολογεί όχι μόνο τον πολίτη, να βαθμολογεί και την πολιτεία. Δημοσιονομικό Score. Πολιτικό Score. Κοινωνικό Score. Ηθικό Score. Να ανοίγουμε το πρωί την πλατφόρμα και να βλέπουμε: «ΚΡΑΤΟΣ ΕΛΛΑΔΑ — CREDIT SCORE: 42/100 — ΛΗΞΙΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΟΦΕΙΛΕΣ: ΠΟΛΛΕΣ — ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ: ΕΠΙΣΗΣ ΠΟΛΥ — ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ: ΕΞΕΤΑΖΕΤΑΙ». Και από κάτω: «Η δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης θα επανεξεταστεί μετά την εξόφληση των οφειλών». Εκεί να δω πραγματική ψηφιακή διακυβέρνηση. Γιατί αν ο πολίτης πρέπει να είναι οικονομικά «άριστος» για να έχει δικαιώματα, τότε ας βάλουμε πρώτα σε αξιολόγηση αυτούς που κυβερνούν τους οικονομικά αδύναμους, αλλιώς δεν έχουμε κοινωνία πολιτών, έχουμε κοινωνία βαθμολογούμενων υπηκόων.
Κι εγώ, ως Mr Post Fluxus, προτείνω το επόμενο μεγάλο εικαστικό project: «THE CREDIT SCORE OF DEMOCRACY». Μπαίνεις στην πλατφόρμα. Πληκτρολογείς το όνομά σου και σου βγάζει: «ΠΟΛΙΤΗΣ: ΑΞΙΟΛΟΓΗΘΗΚΕ. ΧΡΕΟΣ: ΥΠΑΡΧΕΙ. ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ: ΔΕΝ ΥΠΟΛΟΓΙΖΕΤΑΙ. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: ΣΕ ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ». Και κάπου στο βάθος ακούγεται ένας εκτυπωτής. Τυπώνει το καινούργιο μας score. Καλώς ήρθατε στο μέλλον. Μην ανησυχείτε. Ο αλγόριθμος ξέρει καλύτερα από εσάς πόσο ελεύθεροι είστε.

Mr Post Fluxus

«Πήδα, γιαγιά, θα σε πιάσω»

Ζούμε σε μια εποχή όπου η εμπιστοσύνη δοκιμάζεται καθημερινά. Οι άνθρωποι συχνά αισθάνονται μόνοι, δύσπιστοι, κουρασμένοι. Οι ειδήσεις μάς συνηθίζουν περισσότερο στην αδιαφορία παρά στη φροντίδα και η κοινότητα μοιάζει πολλές φορές να υποχωρεί μπροστά στον ατομισμό.
Σήμερα, όμως, μια στιγμή διέκοψε αυτή τη ροή, μια φωνή ακούστηκε να λέει, «Πήδα, γιαγιά, θα σε πιάσω.» Γύρο της συσπειρώθηκαν και άλλοι.
Ήταν μια πράξη εμπιστοσύνης. Κάποιοι άνθρωποι ζήτησαν από μια άγνωστη γυναίκα να τους εμπιστευτεί τη ζωή της και εκείνη, μέσα στον πανικό της, το έκανε.
Εκεί βρίσκεται ακόμη άλλη μια εικόνα που δύσκολα μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Λίγο πριν πηδήξει, άρπαξε στα χέρια της την ελληνική σημαία που κυμάτιζε στο μπαλκόνι. Δεν γνωρίζουμε τι σήμαινε για την ίδια εκείνη τη στιγμή και δεν έχουμε δικαίωμα να το ερμηνεύσουμε. Ξέρουμε μόνο αυτό που είδαμε. Μια γυναίκα, μια σημαία και από κάτω άνθρωποι με ανοιχτά χέρια.
Ίσως γι' αυτό η εικόνα είναι τόσο ισχυρή, ίσως επειδή δεν δίνει απαντήσεις, αλλά επειδή γεννά ερωτήματα. Τι σημαίνει τελικά μια σημαία; Είναι ένα ύφασμα, μια ιστορία, μια μνήμη, μια ταυτότητα; ποια είναι η αξία της, αν όχι η προστασία της ανθρώπινης ζωής; Εκείνη τη στιγμή, το πιο σημαντικό δεν ήταν το σύμβολο που κρατούσε, αλλά οι άνθρωποι που περίμεναν από κάτω. Η σημαία και τα χέρια συνυπήρξαν στην ίδια εικόνα, όχι ως αντίπαλα στοιχεία, αλλά ως υπενθύμιση ότι κάθε σύμβολο αποκτά περιεχόμενο μόνο μέσα από τις πράξεις των ανθρώπων.
Ίσως αυτό να είναι το μόνο συμπέρασμα που αξίζει να κρατήσουμε. Ότι μια κοινωνία δεν αποτυπώνεται στις διακηρύξεις της, αλλά στις στιγμές που κάποιος κινδυνεύει και οι υπόλοιποι αποφασίζουν να αναλάβουν την ευθύνη να τον κρατήσουν όρθιο. Εκεί, για λίγα δευτερόλεπτα, είδαμε τι μπορεί να σημαίνει συλλογικότητα, χωρίς να χρειαστεί να ειπωθεί ούτε μία μεγάλη λέξη.

Mr Post Fluxus

Κι αν με ρωτάς τι έγινε με τις ζωές μας, ρε φίλε, σου απαντώ: κατάφεραν να κάνουν τις Παρασκευές βράδυ να μοιάζουν Δευτέρα πρωί

Κι αν με ρωτάς τι έγινε με τις ζωές μας, ρε φίλε, θα σου απαντήσω χωρίς μεγάλα λόγια και χωρίς δικαιολογίες. Μας πήραν λίγο λίγο τον χρόνο, τη ξεγνοιασιά, τη νύχτα, την επιθυμία να περιμένουμε το τέλος της εβδομάδας σαν μικρή γιορτή επιβίωσης. Μας έμαθαν να ζούμε κουρασμένοι πριν καν γεράσουμε. Να κοιμόμαστε με άγχος και να ξυπνάμε με ενοχές. Οι δρόμοι γέμισαν ανθρώπους που περπατούν σαν χαλασμένα ρολόγια και οι παρέες γέμισαν σιωπές, οθόνες και μισές κουβέντες. Κάποτε η Παρασκευή το βράδυ μύριζε ελευθερία, μουσική, ιδρώτα, έρωτα και φυγή. Τώρα μυρίζει υπερωρία, καμένο καφέ και φόβο για το αύριο. Κατάφεραν το αδιανόητο: να κάνουν τις Παρασκευές βράδυ να μοιάζουν με Δευτέρα πρωί. Κι όμως, κάπου βαθιά κάτω από τη σκόνη αυτής της εποχής, υπάρχει ακόμη μια σπίθα που αρνείται να πεθάνει. Ένα παιδί που ζωγραφίζει, ένας άνθρωπος που ερωτεύεται, μια παρέα που γελάει αληθινά, ένας ποιητής που συνεχίζει να γράφει πάνω στα συντρίμμια. Και ίσως τελικά αυτό να είναι το τελευταίο μας καταφύγιο.

Mr Post Fluxus

Η ειρήνη δεν χτίζεται με απειλές

Δεν χρειάζεται να φωνάζεις για κάτι που κουβαλά αιώνες μέσα του. Το Αιγαίο δεν απέκτησε μνήμη από διπλωματικά τραπέζια, ούτε ρίζες από υπογραφές υπουργών. Πριν υπάρξουν σύνορα, υπήρχαν άνθρωποι. Πριν υπάρξουν χάρτες, υπήρχαν καΐκια, γλώσσες, τραγούδια και πέτρες που μιλούσαν ελληνικά κάτω από τον ίδιο ήλιο. Στα νησιά του Αιγαίου δεν κατοικεί μόνο η γεωγραφία, κατοικεί η συνέχεια. Οι ψαράδες, οι ναυτικοί, οι γυναίκες που άναβαν καντήλια στα μικρά ξωκλήσια, οι γέροντες που κράτησαν λέξεις και μνήμες ζωντανές όταν αυτοκρατορίες γεννιούνταν και κατέρρεαν. Το Αιγαίο δεν είναι απλή θαλάσσια ζώνη, είναι ένα αρχείο ανθρώπων. Κάποιοι που μιλούν για «γαλάζιες πατρίδες» σαν να σχεδιάζουν συνθήματα πάνω στο νερό, όμως η ιστορία δεν γράφεται με προπαγάνδα. Γράφεται με παρουσία, με πολιτισμό και με επιμονή μέσα στον χρόνο. Από τα αρχαία λιμάνια μέχρι τα βυζαντινά μοναστήρια και τα ξεχασμένα σχολεία των νησιών, υπάρχει μια αδιάκοπη γραμμή που δεν έσπασε ποτέ. Γλώσσα, μουσική, μνήμη και επιβίωση, αυτά είναι τα πραγματικά σύνορα των λαών. Γι’ αυτό και οι επέτειοι πονάνε ακόμη. Ο ξεριζωμός των Ποντίων δεν είναι παρελθόν κλεισμένο σε βιβλία, αλλά τραύμα που περνά από γενιά σε γενιά σαν σιωπηλή προσευχή. Όπως και η πληγή της Κύπρου που παραμένει ανοιχτή μέσα στον χρόνο, πίσω από ψυχρές ανακοινώσεις και πολιτικές ισορροπίες. Η ειρήνη δεν χτίζεται με απειλές ούτε με φαντασιώσεις επέκτασης. Χτίζεται με αλληλοσεβασμό, με συνύπαρξη και με την αποδοχή ότι οι λαοί μπορούν να μοιράζονται θάλασσες χωρίς να σβήνουν ο ένας την ιστορία του άλλου. Τα ήρεμα νερά δεν είναι αποτέλεσμα φόβου, είναι αποτέλεσμα σοβαρότητας και αυτό αφορά και τους απέναντι, αλλά και αυτούς που κρατούν σήμερα το τιμόνι αυτού του τόπου.

Mr Post Fluxus

Global Sumud Flotilla

Ο κόσμος αλλάζει όνομα στα πάντα για να μην φαίνεται η βία. Τα σύνορα έγιναν «ζώνες επιρροής», οι πόλεμοι «στρατηγικές επιχειρήσεις», η φτώχεια «δημοσιονομική προσαρμογή» και η υποταγή «συμμαχία σταθερότητας». Μόνο η πραγματικότητα μένει ίδια. Ένας άνθρωπος που δεν μπορεί να πληρώσει το ρεύμα του βλέπει μαχητικά αεροσκάφη να σκίζουν τον ουρανό πάνω από παρελάσεις και του ζητούν να αισθανθεί υπερηφάνεια. Ένας νέος που δουλεύει για ψίχουλα ακούει καθημερινά για γεωπολιτικές επιτυχίες, ενώ το μέλλον του μοιάζει με δωμάτιο χωρίς παράθυρα. Η Ελλάδα μετατρέπεται σιγά σιγά σε μια χώρα όπου η ζωή ακριβαίνει και ο άνθρωπος φθηναίνει.

Γύρω μας υπάρχει μια κοινωνία κουρασμένη, εξαντλημένη από την ανασφάλεια, την ακρίβεια, την προπαγάνδα και τον φόβο. Σχολεία που καταρρέουν, νοσοκομεία που μοιάζουν με εγκαταλελειμμένους σταθμούς αναμονής και νέοι άνθρωποι που φεύγουν στο εξωτερικό γιατί εδώ δεν μπορούν ούτε να ονειρευτούν. Ηλικιωμένοι μετρούν κέρματα μπροστά στα ράφια των σούπερ μάρκετ και οικογένειες επιβιώνουν χάρη στις συντάξεις των παππούδων και των γιαγιάδων. Κι όμως, μέσα σε αυτή την κοινωνική διάλυση, τα δισεκατομμύρια για εξοπλισμούς εμφανίζονται πάντα διαθέσιμα. Για όπλα υπάρχουν λεφτά. Για ανθρώπους όχι.

Την ίδια στιγμή, η Μεσόγειος μυρίζει θάνατο και συμφέροντα. Πολιτικοί φωτογραφίζονται χαμογελαστοί δίπλα σε ηγέτες και στρατηγούς, υπογράφουν συμφωνίες, μιλούν για ειρήνη και σταθερότητα, ενώ γύρω τους λαοί βομβαρδίζονται, παιδιά θάβονται κάτω από ερείπια και η ανθρώπινη ζωή μετατρέπεται σε παράπλευρη απώλεια. Η γενοκτονία βαφτίζεται «δικαίωμα άμυνας», οι σφαγές παρουσιάζονται σαν κανονικότητα και η σιωπή γίνεται επίσημη κρατική θέση. Οι θάλασσες γεμίζουν πολεμικά πλοία, drones και φρεγάτες, ενώ οι λαοί καλούνται να πληρώσουν τον λογαριασμό της γεωπολιτικής παράνοιας.

Κάποτε οι δάσκαλοι μάθαιναν στα παιδιά να σκέφτονται. Σήμερα το σύστημα θέλει ανθρώπους που να συνηθίζουν. Να συνηθίζουν τη φτώχεια, την αδικία, την παρακολούθηση, την εξαθλίωση, την ιδέα ότι τίποτα δεν αλλάζει. Να θεωρούν φυσιολογικό να δουλεύουν μια ζωή και να μην μπορούν να ζήσουν αξιοπρεπώς. Να αποδέχονται ότι το σπίτι είναι πολυτέλεια, η υγεία εμπόρευμα και η ελευθερία προνόμιο.

Η κοινωνία έμαθε να φοβάται και να σωπαίνει. Συχνά πουλά την αξιοπρέπειά της για λίγη ασφάλεια, μια θεσούλα, ένα μικρό προσωπικό συμφέρον. Οι άνθρωποι θυμώνουν μεταξύ τους αλλά σπάνια με εκείνους που πραγματικά ευθύνονται. Τα τηλεοπτικά πάνελ γεμίζουν με «ειδικούς» που μιλούν σαν πωλητές πολέμου και αναπαράγουν έναν πατριωτισμό φτηνό, τηλεοπτικό, χωρίς άνθρωπο μέσα του. Έναν πατριωτισμό που αγαπά τις σημαίες αλλά όχι την κοινωνία.

Και όμως, μέσα σε αυτή τη σκοτεινή εικόνα, υπάρχει ακόμα κάτι ζωντανό. Υπάρχει στον διασώστη που τρέχει μέσα στη φωτιά χωρίς να ρωτήσει ποιος είσαι. Υπάρχει στον δάσκαλο που επιμένει να μιλά στα παιδιά για ανθρωπιά και ελευθερία. Υπάρχει στον καλλιτέχνη που συνεχίζει να δημιουργεί χωρίς να υπηρετεί κανένα κόμμα και κανέναν χορηγό. Υπάρχει στους ανθρώπους που αρνούνται να συνηθίσουν τον θάνατο, την αδικία και την απανθρωπιά.

Γιατί η πραγματική πατρίδα δεν είναι οι πύραυλοι, ούτε οι στρατιωτικές συμφωνίες, ούτε οι φωτογραφίες δίπλα σε ηγέτες. Πατρίδα είναι να μπορεί ένας άνθρωπος να ζει με αξιοπρέπεια, χωρίς φόβο, χωρίς εξευτελισμό, χωρίς να αισθάνεται πως το μέλλον του ανήκει σε εταιρείες, κυβερνήσεις και πολεμικές βιομηχανίες. Και ίσως η τελευταία πράξη αντίστασης σήμερα να είναι το να παραμένεις άνθρωπος μέσα σε έναν κόσμο που προσπαθεί καθημερινά να σε μετατρέψει σε υπάκουο θεατή.

Mr Post Fluxus

Η πόλη δεν κοιμόταν ποτέ

Η πόλη δεν κοιμόταν ποτέ, απλώς άλλαζε πλευρό μέσα στον πυρετό της. Από τα ανοιχτά παράθυρα έβγαιναν τηλεοράσεις, μυρωδιές καμένου λαδιού και κουβέντες κομμένες στα δύο. Οι άνθρωποι είχαν αρχίσει να μιλούν σαν να κρατούσαν σπασμένο γυαλί πίσω από τα δόντια τους. Κάθε πρόταση έκρυβε μια μικρή απειλή. Κάθε βλέμμα ζητούσε διαβατήριο. Δεν χρειάστηκαν σειρήνες ούτε στρατιώτες. Ο διαχωρισμός ήρθε αθόρυβα, σαν υγρασία που ανεβαίνει στους τοίχους. Πρώτα άλλαξαν οι λέξεις. Η λέξη «γείτονας» ξέβαψε, η λέξη «άνθρωπος» απέκτησε υποσημειώσεις και η λέξη «ξένος» άρχισε να κυκλοφορεί από στόμα σε στόμα με σκουριασμένη μεταλλική γεύση.

Ο άνθρωπος το κατάλαβε μέσα σε ένα λεωφορείο που μύριζε βρεγμένα ρούχα και φθηνό αποσμητικό. Μια γυναίκα κρατούσε στην αγκαλιά της ένα παιδί που κοιμόταν με το στόμα ανοιχτό, σαν να εμπιστευόταν ακόμη τον κόσμο. Δύο καθίσματα πιο πίσω, ένας αρσενικός με καλοσιδερωμένο πουκάμισο και βλέμμα υπαλλήλου λογιστηρίου χαμογέλασε στραβά.

— Αυτοί πληθαίνουν, είπε.
Όχι, δεν είπε «πεινάνε», Δεν είπε «τρέχουν να σωθούν», όχι, δεν είπε «ζουν». Πληθαίνουν είπε. Πληθαίνουν, σαν υγρασία, σαν έντομα, σαν κάτι που πρέπει να ψεκαστεί πριν απλωθεί. Η λέξη έπεσε στο βαγόνι και κόλλησε πάνω στα ανδροειδή σαν βρώμικος καπνός. Κανείς δεν μίλησε. Κανείς δεν αντέδρασε. Μονάχα το παιδί συνέχισε να κοιμάται. Αυτό ήταν το πιο τρομακτικό σημείο της σκηνής.
Ο άνθρωπος κατέβηκε τρεις στάσεις νωρίτερα. Ένιωθε πως το λεωφορείο δεν κυλούσε πάνω σε άσφαλτο αλλά πάνω σε πρόσωπα. Η πόλη έξω έμοιαζε με τεράστιο στόμα που μασούσε νευρικά τον εαυτό του. Στην κεντρική πλατεία, οι γιγαντοοθόνες έσταζαν αριθμούς. Δείκτες, ποσοστά, καμπύλες, οικονομικά δελτία. Υπάνθρωποι με ακριβά ρολόγια και φωνές χωρίς θερμοκρασία μιλούσαν για «σταθερότητα», «ανάπτυξη», «εθνική ασφάλεια». Οι λέξεις τους δεν έμοιαζαν με λόγο, έμοιαζαν με έπιπλα γραφείου, γυαλισμένα, βαριά, αεικίνητα.

Ο άνθρωπος το ήξερε πια. Οι υπάνθρωποι που άναβαν τη φωτιά δεν κρατούσαν ποτέ δάδες, δεν φώναζαν σε πλατείες, ούτε έσφιγγαν μαχαίρια μέσα σε στενά. Κυκλοφορούσαν καθαροί, καλοντυμένοι, με γραβάτες δεμένες σαν θηλιές μικρής πολυτέλειας γύρο από το σβέρκο τους.
Δεν είχαν πατρίδα, δεν είχαν Θεό, δεν είχαν μνήμη, μόνο αριθμούς. Ο δικός τους Θεός χωρούσε μέσα σε χρηματιστηριακούς πίνακες, η πίστη τους μετρούσε κέρδη ανά τρίμηνο και η σημαία τους ανέμιζε πάνω από ουρανοξύστες με φιμέ τζάμια.

Κάτω από αυτούς, στους δρόμους, άλλοι υπάνθρωποι έσφιγγαν γροθιές, τρέφονταν με θυμό δεύτερης διαλογής, πεταμένο σαν αποφάγια από τα ίδια χέρια που υπέγραφαν συμβόλαια και μιλούσαν για ειρήνη στα δελτία ειδήσεων. Τους είχαν μάθει να κοιτούν ο ένας τον άλλο σε σπασμένο καθρέφτη.
Όταν η οργή ξεχείλιζε, έβγαιναν τα μαχαίρια της υπανθρώπινης κενοδοξίας. Πρόσωπα άσβερκα, παραμορφωμένα από μίσος όρμαγαν πάνω στο διαφορετικό με την πείνα άγριων όρνεων που έχουν ξεχάσει πως κάποτε ήταν κι αυτά ζωντανά πλάσματα και όχι μηχανές κατασπαραγμού.
Ο άνθρωπος στάθηκε μπροστά σε μια σκοτεινή βιτρίνα, μέσα στο τζάμι έβλεπε το πρόσωπό του μπλεγμένο με αντανακλάσεις από συρματοπλέγματα, διαφημίσεις και κόκκινα φανάρια. Για μια στιγμή δεν ήξερε αν κοιτούσε άνθρωπο ή απομεινάρι εποχής. Τότε του πέρασε μια σκέψη τόσο ψυχρή που σχεδόν τον ανακούφισε: Ίσως το τέλος να μη φτάνει με εκρήξεις και σειρήνες. Ίσως να έρχεται αργά, όταν ο άνθρωπος συνηθίζει τον εξευτελισμό του άλλου και συνεχίζει να πίνει τον καφέ του χωρίς να του πέφτει πια πικρός. Κοίταξε γύρω του την πόλη, αναρωτήθηκε: Άραγε πόσους ανθρώπους χωρά ένα κενοτάφιο πριν αρχίσει να ονομάζεται κανονικότητα;

Mr Post Fluxus

εικόνα αλιευμένη από το διαδίκτυο

Αρχές της δεκαετίας του ’80

Ο δρόμος στενός, επαρχιακός, με στροφές που άνοιγαν μέσα σε χωράφια και χαμηλή βλάστηση. Ο ήλιος έγερνε αργά προς το απόγευμα και η ζέστη είχε αρχίσει να πέφτει πάνω στην άσφαλτο σαν κουρασμένη ανάσα. Ένα κόκκινο Seat 127 προχωρούσε με σταθερό ρυθμό, αφήνοντας πίσω του μικρά σύννεφα σκόνης κάθε φορά που οι ρόδες πατούσαν στην άκρη του δρόμου. Μέσα στο αυτοκίνητο υπήρχε εκείνη η γνώριμη οικογενειακή σιωπή των ταξιδιών. Ο πατέρας οδηγούσε με τα δυο χέρια σφιχτά στο τιμόνι, τα μάτια καρφωμένα μπροστά. Η μητέρα κοιτούσε έξω από το παράθυρο τα χωράφια που περνούσαν σαν ξεθωριασμένες εικόνες κινηματογράφου. Στο πίσω κάθισμα δύο παιδιά παρατηρούσαν τον κόσμο χωρίς να μιλούν πολύ, με εκείνη τη σιωπηλή περιέργεια που έχουν τα παιδιά όταν προσπαθούν να καταλάβουν τους μεγάλους.
Και τότε τον είδαν.
Έναν άντρα πεσμένο στην άκρη του δρόμου. Ξαπλωμένος πάνω στα χόρτα, σχεδόν ακίνητος. Το ένα του χέρι βρισκόταν απλωμένο προς την άσφαλτο, σαν να είχε προσπαθήσει να κρατηθεί από κάπου πριν σωριαστεί κάτω.
Το αυτοκίνητο τον προσπέρασε.
Για λίγα δευτερόλεπτα κανείς δεν μίλησε. Μονάχα ο ήχος της μηχανής ακουγόταν μέσα στην καμπίνα.
Ύστερα η μητέρα γύρισε απότομα.
— Ένας άνθρωπος στο δρόμο… Σταμάτα!
Ο πατέρας έριξε μια γρήγορη ματιά από τον καθρέφτη.
— Τι να κάνω; είπε χαμηλόφωνα. Έχουμε τα παιδιά μαζί… Μπορεί να είναι επικίνδυνος.
Το αυτοκίνητο άρχισε να κόβει ταχύτητα. Σταμάτησε στην άκρη του δρόμου, αλλά το χέρι του πατέρα έμεινε πάνω στο λεβιέ, έτοιμο να ξαναβάλει ταχύτητα και να φύγει.
Η μητέρα τον κοίταξε με μάτια βουρκωμένα.
— Μα είναι άνθρωπος… είπε σχεδόν ψιθυριστά. Είναι πεσμένος κάτω. Χρειάζεται βοήθεια.
Μέσα στο αυτοκίνητο απλώθηκε μια βαριά σιωπή.
Τα δύο παιδιά στο πίσω κάθισμα κοιτούσαν μια τον πατέρα και μια τον δρόμο πίσω τους. Δεν καταλάβαιναν πλήρως τον φόβο των μεγάλων, αλλά ένιωθαν την αγωνία να γεμίζει τον χώρο σαν αόρατος καπνός.
Ο πατέρας έσβησε τη μηχανή.
Πήρε μια βαθιά ανάσα και κατέβηκε από το αυτοκίνητο.
Τα παιδιά γύρισαν τα κεφάλια τους προς το πίσω παράθυρο και τον παρακολουθούσαν βουβά καθώς απομακρυνόταν. Η φιγούρα του μίκραινε πάνω στην άσφαλτο, ώσπου στάθηκε δίπλα στον πεσμένο άντρα.
Γονάτισε.
Τον άγγιξε προσεκτικά στον ώμο.
Ο άντρας αναστέναξε και κουνήθηκε ελαφρά.
Ήταν ζωντανός.
Ο πατέρας κοίταξε γύρω του και άρχισε να κάνει νόημα στα διερχόμενα οχήματα. Ένα φορτηγό σταμάτησε λίγα μέτρα πιο πέρα. Ο οδηγός κατέβηκε χωρίς πολλές κουβέντες. Εκείνα τα χρόνια οι άνθρωποι συνεννοούνταν συχνά με τα μάτια.
Οι δυο άντρες έσκυψαν μαζί, έπιασαν τον μεθυσμένο από τις μασχάλες και προσπάθησαν να τον σηκώσουν. Εκείνος παραπατούσε, μύριζε έντονα αλκοόλ και ψέλλιζε ακατανόητες λέξεις.
Με κόπο τον ανέβασαν στην καρότσα του φορτηγού.
Ο οδηγός συμφώνησε να τον μεταφέρει στο νοσοκομείο της κοντινής πόλης.
Το φορτηγό χάθηκε αργά στον δρόμο.
Ο πατέρας στάθηκε για λίγο ακίνητος κοιτώντας το να απομακρύνεται. Ύστερα γύρισε στο αυτοκίνητο και κάθισε ξανά στη θέση του οδηγού.
Έβαλε μπροστά τη μηχανή.
— Ήταν πιωμένος, είπε τελικά.
Κανείς δεν απάντησε.
Το Seat 127 συνέχισε τον δρόμο του μέσα στο απογευματινό φως, όμως τίποτα δεν ήταν ακριβώς ίδιο πια μέσα σε εκείνο το αυτοκίνητο.
Τα παιδιά στο πίσω κάθισμα είχαν μόλις δει κάτι που δεν διδασκόταν σε σχολεία.
Είχαν δει τον φόβο.
Την αμφιβολία.
Την ευθύνη και τελικά την απόφαση να μη γυρίσεις το βλέμμα αλλού.
Χρόνια αργότερα, το ένα από εκείνα τα παιδιά θα φορούσε στολή εθελοντή διασώστη. Θα έσκυβε πάνω από ανθρώπους άγνωστους, τραυματισμένους, χαμένους, φοβισμένους. Και ίσως, κάθε φορά που θα πλησίαζε κάποιον πεσμένο στην άκρη ενός δρόμου, να υπήρχε βαθιά μέσα του εκείνη η παλιά εικόνα:
Ένας επαρχιακός δρόμος.
Ένα κόκκινο Seat 127.
Μια μητέρα που έκλαιγε για έναν άγνωστο άνθρωπο.
Κι ένας πατέρας που, παρά τον φόβο του, αποφάσισε να σταματήσει.

Στη μνήμη των γονιών μου Γιάννης Σταμενίτης

Μια ωραία μέρα δηλαδή...

Σαν σήμερα, 30 Απριλίου 1945.
Στο Βερολίνο τα τανκς του Ζούκοφ έχουν ήδη κυκλώσει την πόλη, ο κλοιός σφίγγει, και μέσα σε ένα υπόγειο bunker κάποιος καταλαβαίνει επιτέλους ότι το παιχνίδι τελείωσε. Ο Αδόλφος Χίτλερ, ο άνθρωπος που έβαλε φωτιά στην Ευρώπη και τον κόσμο όλο, που έστειλε εκατομμύρια σε κρεματόρια, που ονειρεύτηκε αιώνια κυριαρχία, φεύγει από τη ζωή με τον πιο ταπεινωτικό τρόπο για τον ίδιο, σαν να ήξερε πως δεν άξιζε καν να τον συλλάβουν.
Λίγες ώρες αργότερα, δύο Σοβιετικοί στρατιώτες, ο Μιχαήλ Εγκόροφ και ο Μελιτόν Καντάρια, υψώνουν την κόκκινη σημαία στην οροφή του Ράιχσταγκ. Εκεί που κάποτε ορκίζονταν να κυβερνήσουν τον κόσμο. Πίσω από εκείνη τη σημαία ήταν 27 εκατομμύρια νεκροί, ολόκληρες πόλεις στάχτη, παιδιά που μεγάλωσαν χωρίς πατέρες. Αλλά η σημαία υψώθηκε. Ναι, μια ωραία μέρα δηλαδή!

Η ιστορία που δεν βολεύει

Υπάρχουν αποφάσεις που δεν ξεχνιούνται εύκολα. Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Σεπτεμβρίου 2019 είναι μία από αυτές, δεν είναι τολμηρή, αλλά είναι βολική. Η ιστορική αλήθεια δεν κάνει εκπτώσεις στη βολικότητα.
Ναι, το Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ του 1939 ήταν πραγματικό. Ναι, η Σοβιετική Ένωση συνεργάστηκε διπλωματικά και οικονομικά με τη ναζιστική Γερμανία για δύο χρόνια. Αυτό είναι ιστορικό γεγονός που δεν αμφισβητείται. Αλλά να τελειώνει εκεί η συζήτηση και να τεθεί η ΕΣΣΔ στην ίδια κατηγορία με τον επιτιθέμενο, αυτό δεν είναι ιστορική ανάλυση, είναι πολιτική επιλογή ντυμένη με ακαδημαϊκό περίβλημα.
Γιατί βολική; Επειδή η εξίσωση ναζισμού και κομμουνισμού, ή η απεικόνιση της ΕΣΣΔ ως «συνεργάτη» του Χίτλερ, εξυπηρετεί μια συγκεκριμένη αφήγηση, αυτή που θέλει τη Δύση ως αποκλειστικό πρωταγωνιστή της νίκης κατά του φασισμού. Αλλά οι αριθμοί μιλούν διαφορετικά. 27 εκατομμύρια νεκροί. 80% των γερμανικών απωλειών σε αρμάτων και ανδρών έπεσαν στο ανατολικό μέτωπο, όχι στο δυτικό. Το Στάλινγκραντ, το Κουρσκ, το Βερολίνο, αυτές οι μάχες ήταν που έσπασαν τη ραχοκοκαλιά του Τρίτου Ράιχ.
Υπάρχει μια λεπτή αλλά κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στη νηφάλια ιστορική κριτική και στην αναθεωρητική στρέβλωση. Η πρώτη θέτει ερωτήματα, εξετάζει αντιφάσεις, αναγνωρίζει σκιές. Η δεύτερη ανακατεύει χρονολογίες και ρόλους για να εξυπηρετήσει το παρόν. Ένα ψήφισμα που εξισώνει θύτη και θύμα, ή χειρότερα, που χαρακτηρίζει «συνεργάτη» εκείνον που πλήρωσε το μεγαλύτερο τίμημα, δεν είναι ιστορική δικαίωση. Είναι πολιτική χειραγώγηση.
Δεν χρειάζεται κανείς να είναι φιλοσοβιετικός ή να αγνοεί τα εγκλήματα του Στάλιν για να διαβλέπει αυτή την αντίφαση. Χρειάζεται μόνο να θυμάται ποιος κάρφωσε τη σημαία στο Ράιχσταγκ.
Η Ιστορία έχει μνήμη μακρύτερη από οποιαδήποτε κοινοβουλευτική θητεία.

Mr Post Fluxus

«Θα την πάρω όμως, αύριο να δεις τι θα κάνω. Θα με δεις σε όλα τα κανάλια»

Δεν απειλούσε, έγραψε το τελευταίο του σύνθημα. Ο 89χρονος δεν είχε πια χρόνο για διαπραγματεύσεις με χαρτιά, ουρές και αριθμούς προτεραιότητας. Είχε μόνο φωνή και μια φράση που έσπαγε σαν γυαλί μέσα σε ένα ταξί που μύριζε καθημερινότητα. «Θα με δεις σε όλα τα κανάλια», είπε. Όχι από ματαιοδοξία, αλλά από απόγνωση. Είκοσι χρόνια να ζητάς το αυτονόητο και να σου επιστρέφουν απαξίωση. Είκοσι χρόνια να σε τελειώνουν λίγο-λίγο, μέχρι να μείνεις μια σκιά που διεκδικεί το δίκαιο. Ο οδηγός έκανε το σωστό, το σύστημα έκανε το γνωστό, κι ανάμεσα τους, ένας 89 ετών άνθρωπος που δεν χωρούσε πια σε καμία αίτηση του κράτους.

Δεν ήταν απειλή, ήταν εξάντληση. Διαβάζω τα λόγια αυτού του ανθρώπου και δεν μπορώ να τα δω σαν «είδηση», τα βλέπω σαν αποτέλεσμα, σαν το τέλος μιας μακράς διαδρομής όπου κάποιος χτυπά πόρτες και βρίσκει μόνο τοίχους κόλασης. Είκοσι χρόνια να περιμένεις κάτι που δικαιούσαι, είκοσι χρόνια να σου λένε «όχι τώρα», «περίμενε», «δεν γίνεται», κάποια στιγμή δεν θυμώνεις απλά, σπας μέσα σου.

Όταν σπας, δεν μιλάς με όρους λογικής, μιλάς για να ακουστείς, έστω και με τον πιο λάθος και ακραίο τρόπο. Αυτό που με ανησυχεί δεν είναι η φράση του, είναι ότι την καταλαβαίνω. Γιατί ζούμε σε μια πραγματικότητα όπου, αν δεν φτάσεις στο όριο, δεν σε προσέχει κανείς. Όπου η αξιοπρέπεια γίνεται αίτηση και η ανάγκη σου αριθμός πρωτοκόλλου.

Δεν δικαιολογώ καμία πράξη βίας, αλλά αρνούμαι και να κάνω ότι δεν βλέπω πώς γεννιέται. Αντί να ψάχνουμε μόνο τον «επικίνδυνο», ίσως πρέπει να κοιτάξουμε και το περιβάλλον που τον διαμόρφωσε. Γιατί αν αυτό δεν αλλάξει, θα συνεχίσουμε να ακούμε τέτοιες φράσεις, μέχρι να πάψουν να μας κάνουν εντύπωση.

Γιατί εκεί, στο κενό ανάμεσα στη σύνταξη που δεν ήρθε ποτέ και στην πράξη που όλοι φοβήθηκαν ότι θα έρθει, γεννιέται κάτι πιο επικίνδυνο από μια απειλή. Η βεβαιότητα ότι δεν σε βλέπει κανείς αν δεν σπάσεις κάτι με θόρυβο, κι όχι απαραίτητα μόνο μέσα σου.

Τότε ο κόσμος σε μαθαίνει, αλλά είναι ήδη αργά, κι εσύ κρατά σημειώσεις σήμερα, όχι για το τι ειπώθηκε, αλλά για το γιατί φτάσαμε να το ακούμε σαν προειδοποίηση κι όχι σαν κραυγή βοήθειας.

Mr Post Fluxus