Ο Επίκουρος και η Σύγχρονη Εποχή: Η Σημασία της Ηδονής σε Έναν Κόσμο που Τρέχει
Ο Επίκουρος, ως φιλόσοφος του ηδονισμού με έμφαση στην αταραξία και την απουσία πόνου, πιθανόν να έβλεπε τη σημερινή κατάσταση του κόσμου με κάποια ανησυχία. Σε έναν κόσμο όπου οι εξελίξεις είναι ραγδαίες και οι άνθρωποι είναι διαρκώς σε κατάσταση έντασης και άγχους, θα υποστήριζε πως η ζωή χάνει την ουσία της όταν κυριαρχεί η υπερβολική ταχύτητα, η αέναη αναζήτηση υλικών αγαθών και οι κοινωνικές πιέσεις.Η επιγραφή "ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ, ΕΔΩ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΟ ΝΑ ΧΡΟΝΟΤΡΙΒΗΣΕΙΣ, ΕΔΩ ΤΟ ΥΨΗΛΟΤΕΡΟ ΑΓΑΘΟ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΗΔΟΝΗ" στη σημερινή εποχή θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως μια υπενθύμιση της ανάγκης να σταματήσουμε και να εκτιμήσουμε τη ζωή πιο απλά και ουσιαστικά. Ο Επίκουρος δεν αναφερόταν μόνο σε σωματική απόλαυση, αλλά κυρίως στην ηδονή που προέρχεται από την ψυχική γαλήνη και την απουσία πόνου, τόσο σωματικού όσο και ψυχικού.
Στην εποχή μας, όπου η ταχύτητα της ζωής μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση και άγχος, αυτή η φράση μας υπενθυμίζει τη σημασία του να χρονοτριβούμε, να απολαμβάνουμε τις στιγμές, να αναζητούμε την απλότητα και να εστιάζουμε σε ό,τι προσφέρει αληθινή ικανοποίηση. Ο Επίκουρος πιθανόν να μας προέτρεπε να επιστρέψουμε σε μια φιλοσοφία όπου η ευτυχία προέρχεται από τις εσωτερικές μας καταστάσεις και όχι από τον καταιγισμό εξωτερικών γεγονότων και εξελίξεων.
Η Συνάντηση της Αταραξίας με το Δημιουργικό Χάος σε Έναν Μεταμοντέρνο Διάλογο
Αν ο Επίκουρος και ο Mr Post Fluxus, μια φανταστική φιγούρα που συνδέεται με την πρωτοποριακή και μεταμοντέρνα τέχνη, μια περσόνα που εφευρέθηκε από την ανάγκη του εικαστικού Γιάννη Σταμενίτη, για να μπορέσει με αυτό τον τρόπο να βάλει τάξη στην αταραξία των φερόμενων λογικών σκέψεων του κόσμου δαύτου. Εάν λοιπών βρίσκονταν σήμερα και συνομιλούσαν, θα μπορούσε να αναπτυχθεί ένας ενδιαφέρον διάλογος μεταξύ της φιλοσοφίας και της αταραξίας της τέχνης μιας μετα-χάους (post-chaos) εποχής.
Ο Επίκουρος, με τη διδασκαλία του για την ηδονή ως το ανώτατο αγαθό και την επιδίωξη της αταραξίας μέσα από την απουσία πόνου και την εστίαση σε απλές απολαύσεις, θα προσέγγιζε τον κόσμο με μια γαλήνια και απλοϊκή σοφία. Θα προέτρεπε τον Mr Post Fluxus να αναλογιστεί αν η ένταση και η ασυνέχεια του μοντέρνου κόσμου, που αποτυπώνεται στις ανατρεπτικές και ανορθόδοξες μορφές της τέχνης, πραγματικά συμβάλλει στην ανθρώπινη ευτυχία ή απλώς αυξάνει το άγχος και τη σύγχυση.
Από την άλλη, ο Mr Post Fluxus, ενσωματώνοντας το πνεύμα των avant-garde κινημάτων και της αποδόμησης, θα προωθούσε την ιδέα πως ο κόσμος σήμερα είναι ένας χώρος όπου οι παλιές βεβαιότητες και σταθερές έχουν καταρρεύσει. Η τέχνη και η ζωή έχουν γίνει ρευστές και ανοιχτές σε νέα νοήματα. Ίσως θα πρότεινε στον Επίκουρο ότι οι έννοιες της αταραξίας και της ηδονής πρέπει να αναθεωρηθούν μέσα από την αναρχία και την αβεβαιότητα του μεταμοντέρνου κόσμου, όπου οι ταυτότητες και οι έννοιες συνεχώς αλλάζουν.
Η συζήτηση θα περιστρεφόταν γύρω από το πώς μπορεί να βρεθεί νόημα και ευτυχία σε έναν κόσμο που είτε επιζητά την ακινησία (Επίκουρος) είτε αποδέχεται και ενθαρρύνει τη συνεχή αλλαγή και ανατροπή (Mr Post Fluxus). Ενώ ο Επίκουρος ίσως να προέτρεπε για μια επιστροφή στην απλότητα και την εσωτερική γαλήνη, ο Mr Post Fluxus θα πρότεινε ότι η ίδια η αποδοχή του χάους και η δημιουργική αλληλεπίδραση με αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα μορφή ευτυχίας, όπου το άτομο αγκαλιάζει την αστάθεια και τις συνεχείς μεταμορφώσεις.
Σε μια πιθανή σύνθεση αυτών των δύο κόσμων, θα μπορούσαν να καταλήξουν στο ότι, ενώ η ηδονή είναι το τελικό ζητούμενο, αυτή μπορεί να βρεθεί τόσο στην γαλήνη όσο και στο δημιουργικό χάος, ανάλογα με το πώς ο καθένας επιλέγει να ζήσει τη ζωή του.
Η Συνάντηση της Ηδονής, του Χάους και της Τέχνης: Μια Τριπλή Συζήτηση για την Ευτυχία στη Ζωή και την Καθημερινότητα
Αν στη συζήτηση ανάμεσα στον Επίκουρο και τον Mr Post Fluxus έπαιρνε μέρος και ο George Maciunas, ο ιδρυτής του κινήματος Fluxus, το αποτέλεσμα θα ήταν μια συναρπαστική και πολυεπίπεδη σύγκρουση φιλοσοφικών και καλλιτεχνικών απόψεων. Ο Maciunas, με το ανατρεπτικό του πνεύμα και την αντίληψη της τέχνης ως καθημερινής ζωής, θα έφερνε στη συζήτηση την έννοια της τέχνης που ενσωματώνεται στη ροή της ζωής, αποδομώντας τις παραδοσιακές αντιλήψεις περί καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Επίκουρος
Ο Επίκουρος, που έθετε ως στόχο της ζωής την εσωτερική ηρεμία και την απουσία πόνου, θα επέμενε ότι η ηδονή (όχι απαραίτητα σωματική αλλά ψυχική) επιτυγχάνεται μέσα από την απομάκρυνση από την υπερβολική δραστηριότητα και τη φασαρία, προτείνοντας την επιστροφή σε μια απλή, ατάραχη ζωή. Θα έβλεπε την τάση των Fluxus και της μεταμοντέρνας τέχνης ως διασπαστικές, ίσως ακόμα και ενάντιες στην ηθική ηδονή που επιδιώκει να αποστασιοποιηθεί από την υπερβολική επιθυμία και το χάος.
Mr Post Fluxus
Ο Mr Post Fluxus θα προωθούσε την ιδέα ότι το χάος και η αστάθεια δεν είναι απαραίτητα καταστροφικά, αλλά πηγές δημιουργικότητας και επαναπροσδιορισμού των παραδοσιακών αξιών. Θα αμφισβητούσε τον σταθερό προσανατολισμό του Επίκουρου στην ηδονή, υποστηρίζοντας ότι η σημερινή πραγματικότητα απαιτεί νέες, δυναμικές ερμηνείες της ευτυχίας και της τέχνης. Η τέχνη μπορεί να είναι ένας τρόπος να ζεις εν μέσω χάους και αλλαγών, αγκαλιάζοντας την αβεβαιότητα και την ασυνέχεια.
George Maciunas
Ο Maciunas θα ενίσχυε τον διάλογο με το επαναστατικό πνεύμα του Fluxus, προτείνοντας ότι η τέχνη δεν πρέπει να είναι ξεχωριστή από τη ζωή. Θα επιχειρούσε να αποδομήσει τις "υψηλές" έννοιες της φιλοσοφίας και να συνδέσει την τέχνη με την καθημερινή εμπειρία. Για τον Maciunas, η τέχνη δεν πρέπει να είναι προνόμιο των λίγων ή μια ελίτ δραστηριότητα, αλλά μια πράξη προσβάσιμη και ελεύθερη για όλους. Αυτό θα ερχόταν σε αντίθεση με την αντίληψη του Επίκουρου για την απομόνωση και την ησυχία ως πηγή ευτυχίας.
Η συζήτηση θα κατέληγε σε μια ενδιαφέρουσα σύνθεση και σύγκρουση ιδεών. Ο Επίκουρος θα υπερασπιζόταν την ηδονή ως την αναζήτηση της ψυχικής γαλήνης, ενώ ο Maciunas και ο Mr Post Fluxus θα πρότειναν ότι η αληθινή δημιουργικότητα και ευτυχία μπορούν να βρεθούν μέσω της σύγκρουσης με το χάος και την ανάμειξη της τέχνης με την καθημερινότητα.
Πιθανόν, οι τρεις να συμφωνούσαν σε έναν κοινό άξονα: ότι η ευτυχία και η τέχνη μπορούν να βρεθούν σε διαφορετικές μορφές. Ο Επίκουρος θα προέτρεπε να αναζητήσουμε την αταραξία μέσα στην απλότητα, ενώ ο Maciunas και ο Mr Post Fluxus θα υποστήριζαν ότι ακόμα και στο χάος, η ζωή και η τέχνη μπορούν να είναι παιχνίδια αέναης δημιουργίας και νοηματοδότησης.
Η αποτίμησή μου
Η φιλοσοφία της αταραξίας του Επίκουρου μπορεί να σταθεί ως πυλώνας ισορροπίας σε έναν χαοτικό, ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο, όπως τον αντιλαμβάνεται ο Mr Post Fluxus. Η ηδονή μπορεί να είναι παρούσα όχι μόνο μέσω της ησυχίας, αλλά και μέσα από την ενεργή συμμετοχή σε πειραματισμούς και την αποδόμηση της καθημερινότητας, όπως πρότεινε ο Maciunas.
Η αφήγηση μου θα εστιάζει στη σύνθεση των ιδεών: το χάος και η αταραξία δεν είναι αντιθετικές έννοιες, αλλά συμπληρωματικές, καθώς η αληθινή ηδονή μπορεί να προκύψει τόσο από τη γαλήνη της απλότητας όσο και από τη δημιουργική εξερεύνηση του απρόβλεπτου. Θα τόνιζε ότι ο διάλογος ανάμεσα στους τρεις αποκαλύπτει την ανάγκη να βρούμε την ισορροπία μεταξύ παλαιών και νέων φιλοσοφιών, μεταξύ τάξης και χάους, για να δημιουργήσουμε μια ζωή που είναι τόσο ήρεμη όσο και γεμάτη προκλήσεις.
Ίσως να ολοκλήρωνα το κείμενό μου προτείνοντας ότι η ουσία της τέχνης και της φιλοσοφίας είναι στο να συνεχίσουμε να ρωτάμε και να αποδομούμε τα πάντα, παραμένοντας ταυτόχρονα δεκτικοί στην εσωτερική μας ηρεμία.
Ευχαριστούμε: Επίκουρο / Mr. Post Fluxus / George Maciunas
Γιάννης Σταμενίτης: "Tο κείμενο δε γράφτηκε για να ξεκαθαρίσει κάποιες καταστάσεις! Αλλά για να τις μπερδέψει περισσότερο"
