Τέμπη, 28 Φεβρουαρίου 2023: Μνήμη διαγραμμένη, ευθύνη διαλυμένη
(του Mr Post Fluxus)Εκεί που οι ράγες χαράζουν πορείες ζωής και θανάτου, οι κάμερες της μνήμης σβήνουν το παρελθόν με το πάτημα ενός κουμπιού. Η τραγωδία στα Τέμπη δεν ήταν μόνο σιδηροδρομική. Ήταν μια σύγκρουση ανάμεσα στο «πρέπει» και στο «δεν βαριέσαι». Μια χώρα που φοβάται τη μνήμη της, μια διοίκηση που κρύβει το πρόσωπό της πίσω από κανονισμούς που ούτε η ίδια δεν σέβεται.
Ο ΟΣΕ, σε ρόλο υπεύθυνου επεξεργασίας, έδειξε πως το «υπεύθυνος» είναι μάλλον διακοσμητικό επίθετο. Αντί να σηκώσει το τηλέφωνο και να ενημερώσει τις αρχές ότι τα βίντεο βρίσκονταν σε προθεσμία θανάτου, άφησε τη ροή της γραφειοκρατίας να τα καταπιεί. Όπως ακριβώς συνέβη και με τις ζωές στα Τέμπη. Αυτό δεν είναι απλώς αμέλεια. Είναι μια φιλοσοφία του κράτους δικαίου που μοιάζει περισσότερο με το κράτος του «δεν ξέρω, δεν είδα, δεν άκουσα».
Στην πραγματικότητα, το κράτος δικαίου απαιτεί διαφάνεια, πρόνοια και δράση. Σε μια δίκαιη κοινωνία:
Το αρμόδιο όργανο θα έπρεπε να έχει ενεργήσει άμεσα. Ο ΟΣΕ όφειλε να ειδοποιήσει τον ανακριτή για τη δυνατότητα διατήρησης των δεδομένων.
Η ανεξάρτητη δικαιοσύνη θα έπρεπε να έχει επιβάλει την άμεση κατάσχεση του υλικού. Η παρέμβαση θα έπρεπε να γίνει εντός ημερών, όχι μηνών.
Οι νόμοι και οι κανονισμοί θα έπρεπε να προστατεύουν τη μνήμη του γεγονότος. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως αυτή, τα δεδομένα δεν είναι μόνο πληροφορίες· είναι μάρτυρες.
Αν υπήρχε κράτος δικαίου στην Ελλάδα, θα βλέπαμε ένα σύστημα που δεν αφήνει τις μνήμες να διαγράφονται για να διασωθεί η ενοχή. Θα υπήρχαν πρωτόκολλα που δεν βασίζονται στο «θα το δούμε» αλλά στο «το προλαμβάνουμε». Αντί γι’ αυτό, παρακολουθούμε έναν μηχανισμό όπου η ευθύνη κυκλοφορεί σαν καπνός σε κλειστό δωμάτιο: παντού και πουθενά.
Και τώρα, τι; Οι χαμένες εικόνες δεν θα επιστρέψουν. Το ζήτημα όμως δεν είναι οι κάμερες. Είναι το θράσος της αδιαφορίας και το βάρος της ευθύνης που κανείς δεν θέλει να σηκώσει. Στην Ελλάδα του σήμερα, το κράτος δικαίου μοιάζει με φάντασμα. Υπάρχει στη θεωρία, αλλά εξαφανίζεται όταν το χρειάζεσαι.
Το ζήτημα δεν είναι πια η ανάκτηση των χαμένων βίντεο. Είναι η ανάκτηση της εμπιστοσύνης μας. Όχι μόνο σε ένα σύστημα, αλλά στην ίδια την ιδέα ότι η μνήμη δεν είναι περιττή, ούτε διαπραγματεύσιμη. Είναι ο θεμέλιος λίθος κάθε πολιτισμού που σέβεται τον εαυτό του. Αν η μνήμη διαγράφεται, το μέλλον θρυμματίζεται.
Ίσως, τελικά, οι κάμερες να μην διέγραψαν τίποτα. Ίσως απλώς κατέγραψαν την πραγματικότητα της χώρας. Ένα κενό. Έναν καθρέφτη που μας δείχνει ποιοι είμαστε και ποιοι δεν τολμήσαμε ποτέ να γίνουμε.
Eικόνα: αλιευμένη από το διαδίκτυο. Το μπάζωμα στα Τέμπη
