Φόβος: Ο μυστικός υπηρέτης της εξουσίας
Ο φόβος είναι το πιο αποτελεσματικό όπλο. Δεν χρειάζεται να αφήνει αίματα στους δρόμους, φτάνει να πνίγει αναστεναγμούς στα μαξιλάρια μας. Τον βλέπεις παντού: στα βλέμματα των γονιών που τρέμουν για το μέλλον των παιδιών τους, στις λέξεις που δεν λέγονται από φόβο μήπως παρεξηγηθούν, ακόμα και στα όνειρα που πνίγονται από τον φόβο της αποτυχίας.
Η εξουσία τον καλλιεργεί σαν τον καλύτερο καλλιεργητή. Λίγη δόση φόβου στην ασφάλεια, μια πρέζα στην υγεία, και τσουπ, έχεις έναν πολίτη υπάκουο και υποταγμένο. Ο φόβος, όμως, είναι κάτι παραπάνω από συναίσθημα. Είναι μια δομή. Μια αόρατη αλυσίδα που μας δένει.
Αντί να αντισταθούμε, συχνά προσαρμοζόμαστε. Φτιάχνουμε μικρές φυλακές για να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας: ασφαλή σπίτια, ασφαλείς σχέσεις, ασφαλείς επιλογές. Τι μένει όμως; Ένα κενό που σιγά σιγά μας τρώει, γιατί ο φόβος μπορεί να προστατεύει τη ζωή, αλλά δεν την επιτρέπει να ανθίσει.
Όμως, ακόμα και μέσα στη σκιά του, υπάρχει το φως. Ο φόβος είναι και
δάσκαλος. Μας δείχνει τα όρια που πρέπει να σπάσουμε. Είναι το πρώτο βήμα πριν
το θάρρος, η απόδειξη ότι κάτι αξίζει να τολμήσουμε.
Ο Φόβος στην Τέχνη του Σήμερα: Ένας Παλιός Δυνάστης με Νέα Ρούχα
Ο φόβος δεν άλλαξε ποτέ. Απλώς έμαθε να φοράει τα
χρώματα της εποχής. Στην τέχνη του σήμερα, αυτός ο μυστικός υπηρέτης της
εξουσίας δεν είναι μόνο ένας θεατής. Είναι ο σκηνοθέτης. Ο φόβος των
καλλιτεχνών να μην "χωρέσουν" στο πλαίσιο των θεσμών ή των "σωστών"
αφηγήσεων. Ο φόβος της ελεύθερης έκφρασης, μήπως η δουλειά τους αποκλειστεί από
τις εκθέσεις, τα φεστιβάλ, τις αγορές. Και, πάνω απ' όλα, ο φόβος ότι η τέχνη
τους θα καταλήξει σιωπηλή, αόρατη.
Οι μηχανισμοί της εξουσίας ξέρουν να εκμεταλλεύονται
αυτή τη δυναμική. Η τέχνη που προκαλεί και αμφισβητεί παραγκωνίζεται, ενώ η
"ασφαλής" τέχνη επιβραβεύεται. Η αγορά αναζητά ό,τι πουλιέται, όχι
ό,τι καίει. Οι θεσμοί λατρεύουν τη στασιμότητα, όχι την εξέγερση. Κι όμως, μέσα
σε αυτή τη δυστοπική πραγματικότητα, υπάρχουν ακόμα καλλιτέχνες που δημιουργούν
για να διαλύσουν τις αλυσίδες.
Η τέχνη, όταν ελευθερώνεται από το φόβο, είναι μια
επανάσταση. Είναι το πιο ισχυρό όπλο ενάντια στη σιωπή και τη λήθη. Κάθε
πίνακας, κάθε γλυπτό, κάθε περφόρμανς που ξεφεύγει από το "πρέπει"
είναι μια πράξη αντίστασης. Η τέχνη δεν μπορεί να επιβιώσει αν δεν πάρει ρίσκα.
Όπως και η ζωή, η τέχνη ανθίζει μόνο εκεί που υπάρχει θάρρος.
Ας μην ξεχνάμε, όμως, ότι ο φόβος έχει κι έναν άλλο
ρόλο: μας κάνει να δούμε κατάματα τα όρια που πρέπει να σπάσουμε. Όπως η σκιά
δείχνει το φως, έτσι κι αυτός αποκαλύπτει το πεδίο της δράσης μας. Μας θυμίζει
ότι η τέχνη δεν είναι μόνο διακόσμηση, αλλά κάλεσμα για αλλαγή.
Η δύναμη του καλλιτέχνη βρίσκεται στην επιλογή του να
αντιμετωπίσει το φόβο. Να αγκαλιάσει την αβεβαιότητα. Να δημιουργήσει από το
τίποτα, για το πάντα. Και μέσα από αυτό το θάρρος να μας διδάξει πώς να είμαστε
άνθρωποι.
"Ο φόβος κρύβει τον κόσμο όπως είναι. Η τέχνη τον
αποκαλύπτει όπως θα μπορούσε να γίνει."
Mr Post Fluxus
Εικόνα, έργο του Γιάννη Σταμενίτη, μέρος εγκατάστασης, από τη σειρά με τίτλο: Φόβητρο / Φόβος / Τραύμα / Μνήμη.
