Ο αόρατος εκφοβισμός στο σχολείο και ο ρόλος του εκπαιδευτικού
σε
μια κοινωνία χωρίς χρόνο
Στις συζητήσεις για τον εκφοβισμό στο σχολείο, η
προσοχή στρέφεται συνήθως στους μαθητές. Μιλάμε για παιδιά που υφίστανται
ειρωνείες, αποκλεισμό ή πίεση από συνομηλίκους τους και προσπαθούμε να βρούμε
τρόπους προστασίας και στήριξης. Ωστόσο, το σχολείο δεν λειτουργεί απομονωμένο
από την κοινωνία. Είναι ένας καθρέφτης της. Και μέσα σε αυτή την
πραγματικότητα, ο εκφοβισμός δεν εμφανίζεται μόνο στις σχέσεις μεταξύ μαθητών,
αλλά συχνά αγγίζει και τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς.
Στην ελληνική κοινωνία των τελευταίων χρόνων, ο
χρόνος της οικογένειας με τα παιδιά μοιάζει να συρρικνώνεται. Οι απαιτήσεις της
εργασίας, οι οικονομικές δυσκολίες και ο γρήγορος ρυθμός της καθημερινότητας
αφήνουν όλο και λιγότερο χώρο για ουσιαστική επικοινωνία μέσα στο σπίτι. Ο
ποιοτικός χρόνος, εκείνος ο χρόνος της συζήτησης, της προσοχής και της
συναισθηματικής παρουσίας, γίνεται όλο και πιο περιορισμένος. Τα παιδιά
μεγαλώνουν μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι ενήλικες γύρω τους συχνά προσπαθούν
απλώς να προλάβουν τις υποχρεώσεις της ημέρας.
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, το σχολείο αποκτά
έναν ρόλο που ξεπερνά την απλή μετάδοση γνώσεων. Για πολλά παιδιά, γίνεται ένας
χώρος όπου αναζητούν προσοχή, κατανόηση ή ακόμη και όρια που δεν βρίσκουν πάντα
αλλού. Ο εκπαιδευτικός βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο αυτής της πραγματικότητας.
Καλείται να διδάξει, να διαχειριστεί συμπεριφορές, να ακούσει, να καθοδηγήσει
και να κρατήσει ισορροπίες μέσα σε μια τάξη που αντανακλά τις δυσκολίες της
κοινωνίας.
Σε αυτό το περιβάλλον, η πίεση προς τον
εκπαιδευτικό μπορεί να εμφανιστεί με πολλούς τρόπους. Μερικές φορές εκδηλώνεται
μέσα από τη συμπεριφορά των μαθητών που δοκιμάζουν τα όρια. Άλλες φορές μέσα
από την αμφισβήτηση της παιδαγωγικής του κρίσης ή μέσα από απαιτήσεις γύρω από
τη βαθμολογία και τη διαχείριση της τάξης. Δεν είναι πάντα μια ανοιχτή
σύγκρουση. Συχνά παίρνει τη μορφή συνεχών πιέσεων, ειρωνικών σχολίων ή
υποτίμησης του ρόλου του.
Παράλληλα, ο ίδιος ο εκπαιδευτικός λειτουργεί
μέσα σε ένα σύστημα αυξημένων διοικητικών απαιτήσεων και ευθυνών. Προγράμματα,
αξιολογήσεις, γραφειοκρατικές διαδικασίες και συνεχείς υποχρεώσεις δημιουργούν
ένα πλαίσιο όπου η εργασία του γίνεται ακόμη πιο απαιτητική. Έτσι, ο
εκπαιδευτικός καλείται να ανταποκριθεί ταυτόχρονα σε παιδαγωγικές, κοινωνικές
και διοικητικές προσδοκίες.
Ο εκφοβισμός στο σχολείο, επομένως, δεν μπορεί
να αντιμετωπιστεί μόνο ως ένα πρόβλημα ανάμεσα στους μαθητές. Είναι ένα
φαινόμενο που συνδέεται με το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον και τις πιέσεις που
βιώνουν όλοι όσοι συμμετέχουν στη σχολική κοινότητα. Όταν η κοινωνία αφήνει όλο
και λιγότερο χώρο για τα παιδιά και τις σχέσεις γύρω τους, τότε οι εντάσεις και
οι δυσκολίες μεταφέρονται αναπόφευκτα και στο σχολείο.
Η αντιμετώπιση του εκφοβισμού απαιτεί,
επομένως, μια πιο συνολική ματιά. Ένα σχολείο που επιδιώκει να προστατεύσει τα
παιδιά οφείλει ταυτόχρονα να στηρίζει και τον εκπαιδευτικό. Γιατί ένας
εκπαιδευτικός που εργάζεται σε περιβάλλον σεβασμού και εμπιστοσύνης μπορεί να
δημιουργήσει σχέσεις ουσιαστικές με τους μαθητές του.
Ίσως τότε το σχολείο να γίνει όχι μόνο ένας χώρος μάθησης, αλλά και ένας χώρος όπου τα παιδιά θα βρίσκουν αυτό που πολλές φορές λείπει από την καθημερινότητα της κοινωνίας, χρόνο, προσοχή και σεβασμό. Γιατί ο εκφοβισμός δεν αντιμετωπίζεται μόνο με κανόνες, αντιμετωπίζεται κυρίως με ανθρώπινες σχέσεις που χτίζονται με φροντίδα και παρουσία.
Γιάννης Σταμενίτης: Kαθηγητής Eικαστικών / Aισθητικής Aγωγής
