Κάποιες φωτογραφίες δεν είναι απλώς ντοκουμέντα, είναι ρωγμές στον χρόνο. Πρόσφατα, εικόνες από τους διακόσιους της Πρωτομαγιάς του ’44 ήρθαν ξανά στο φως και μαζί τους αναδύθηκε κάτι περισσότερο από ιστορική πληροφορία. Αναδύθηκε βλέμμα. Σώμα. Στάση.Οι διακόσιοι στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής δεν ήταν σύμβολα όταν οδηγήθηκαν εκεί. Ήταν Έλληνες πολιτικοί κρατούμενοι, οι περισσότεροι ήδη φυλακισμένοι από το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά και παραδομένοι κατόπιν στους ναζί κατακτητές. Εκτελέστηκαν ως αντίποινα για ενέργεια του ΕΛΑΣ. Στη μεγάλη τους πλειονότητα ανήκαν στο ΚΚΕ και στο ΕΑΜ. Είχαν όνομα, ηλικία, καταγωγή. Ήταν κομμουνιστές και ταυτόχρονα ήταν παιδιά αυτής της χώρας.
Σε κάποιες από τις εικόνες διακρίνεται η υψωμένη γροθιά. Όχι ως θεατρική χειρονομία, αλλά ως τελευταία δήλωση ύπαρξης. Σε άλλες, τα σώματα στέκονται όρθια, το στήθος προτεταμένο, σαν να επιλέγουν συνειδητά να υποδεχθούν τις σφαίρες χωρίς να λυγίσουν. Δεν είναι πρόκληση, είναι αξιοπρέπεια. Είναι η επιμονή να μη χαρίσεις στον δήμιο ούτε τον φόβο σου.
Η ιστορία γνωρίζει κι άλλες τέτοιες στιγμές. Ο Federico García Lorca έπεσε νεκρός στα χαράματα του ισπανικού εμφυλίου. Ο Víctor Jara δολοφονήθηκε στο στάδιο του Σαντιάγο επειδή τα τραγούδια του είχαν ταυτιστεί με την ελπίδα των πολλών. Η Rosa Luxemburg ρίχτηκε νεκρή σε ένα κανάλι του Βερολίνου. Ο Che Guevara εκτελέστηκε σε ένα σχολείο της Βολιβίας. Διαφορετικές πατρίδες, διαφορετικές διαδρομές, κοινή η απόφαση να μη διαχωρίσουν τις ιδέες τους από το προσωπικό κόστος.
Τι μας ταράζει, λοιπόν, όταν βλέπουμε αυτές τις μορφές; Είναι η ιδεολογία τους ή η στάση τους απέναντι στον θάνατο; Είναι το κόμμα ή το θάρρος; Ίσως αυτό που δυσκολευόμαστε να αντέξουμε δεν είναι η πολιτική τους ταυτότητα, αλλά η καθαρότητα της επιλογής τους.
Οι διακόσιοι της Καισαριανής δεν ήταν αφηρημένη «Αριστερά». Ήταν Έλληνες που εκτελέστηκαν από τις ναζιστικές δυνάμεις Κατοχής. Το ότι ήταν κομμουνιστές δεν ακυρώνει την εθνικότητά τους, όπως και το ότι ήταν Έλληνες δεν ακυρώνει την ιδεολογική τους στράτευση. Η ταυτότητα δεν είναι μονόχρωμη.
Σε μια εποχή όπου η αντίσταση μοιάζει συχνά με ανάρτηση και η αγανάκτηση εξαντλείται σε σχόλια, εκείνες οι φωτογραφίες λειτουργούν σαν σιωπηλή πρόκληση. Όχι για να εξιδανικεύσουμε τον θάνατο. Αλλά για να θυμηθούμε τι σημαίνει να στέκεσαι όρθιος όταν όλα σε θέλουν γονατιστό.
Και τότε το ερώτημα επιστρέφει, επίμονο, αν βρισκόμασταν εμείς μπροστά σε μια ιστορική στιγμή, θα είχαμε το ανάστημα να υπερασπιστούμε αυτό που πιστεύουμε;
Ή θα προτιμούσαμε την ασφάλεια της ουδετερότητας;
Mr Post Fluxus
