Η ΓΝΩΣΗ ΩΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΥΠΑΚΟΗ
Όσο περισσότερο διαβάζω, τόσο περισσότερο μοιάζει το μυαλό μου με ένα εργαστήριο που δεν κλείνει ποτέ. Λέξεις, εικόνες, ήχοι, ιδέες, πολιτικές αντιφάσεις, ανθρώπινες ιστορίες, θραύσματα μνήμης. Όλα ανακατεύονται, συγκρούονται, αποδομούνται και ξαναστήνονται από την αρχή. Κι εγώ στη μέση, με το πινέλο στο ένα χέρι και τη γόμα στο άλλο, να προσπαθώ να καταλάβω ποιο κομμάτι του κόσμου αξίζει να κρατήσω και ποιο πρέπει να ξηλώσω.Κάποιες φορές εύχομαι να μην είχα ξεκινήσει ποτέ αυτό το ταξίδι. Να μην είχα ανοίξει εκείνο το βιβλίο, να μην είχα αμφισβητήσει εκείνη τη βεβαιότητα, να μην είχα ψάξει τι κρύβεται πίσω από την εικόνα που μου προσφέρουν έτοιμη. Θα ήταν ίσως πιο εύκολο να κοιτάζω τον κόσμο σαν έναν καλοφτιαγμένο πίνακα, να αποδέχομαι το κάδρο του και να μην αναρωτιέμαι ποιος αποφάσισε τι θα μείνει έξω από την κορνίζα του.
Αλλά εγώ δεν έμαθα να εμπιστεύομαι τα κάδρα. Μεγάλωσα μέσα στις εικόνες, στα τυπογραφικά στοιχεία, στις εκτυπώσεις, στις χαραγμένες επιφάνειες, στα πρόσωπα που κρύβουν περισσότερα απ’ όσα αποκαλύπτουν. Έμαθα πως μια εικόνα μπορεί να λέει την αλήθεια και ταυτόχρονα να την παραμορφώνει. Πως ένα χρώμα μπορεί να γίνει κραυγή, μια γραμμή σύνορο, ένα πρόσωπο καθρέφτης και μια παραμόρφωση ο πιο ειλικρινής τρόπος να μιλήσεις για τον άνθρωπο.
Στην τέχνη μου αναζητώ διαρκώς αυτή τη στιγμή που το γελοίο συναντά το τραγικό, που το ανθρώπινο πρόσωπο παύει να είναι πορτρέτο και γίνεται ερώτημα. Δεν με ενδιαφέρει να κατασκευάσω μια όμορφη εικόνα για να την κρεμάσω στον τοίχο και να αισθανόμαστε όλοι καλύτερα. Με ενδιαφέρει η εικόνα που σε σταματά, σε ενοχλεί, σε κάνει να χαμογελάς αμήχανα και ύστερα σε αναγκάζει να κοιτάξεις ξανά τον εαυτό σου.
Ίσως γι’ αυτό αγαπώ τόσο τον Antoni Tàpies. Γιατί μου θυμίζει πως η τέχνη δεν χρειάζεται να εξηγήσει τα πάντα. Μπορεί να αφήσει την ύλη να μιλήσει, να μετατρέψει μια επιφάνεια σε τόπο μνήμης, να κάνει την ατέλεια γλώσσα και τη φθορά φορέα νοήματος. Μια γρατζουνιά μπορεί να έχει περισσότερη αλήθεια από ένα τέλειο περίγραμμα. Ένας τοίχος μπορεί να κρατά περισσότερη ιστορία από ένα ολόκληρο αρχείο.
Κι εγώ επιστρέφω ξανά και ξανά στις επιφάνειες, στα ίχνη, στις μορφές, στις αντιφάσεις. Στο έμβιο και το άβιο, στον άνθρωπο που δημιουργεί και στον άνθρωπο που καταστρέφει, στο παιχνίδι που κρύβει την αγωνία, στον θόρυβο που γίνεται εικαστική πράξη, στην εικόνα που συναντά τον ήχο και παύει να υπακούει στους κανόνες της.
Εκεί συναντώ τον Mr Post Fluxus, φυσικά και όχι μοναχά ως μια περσόνα που έχει έτοιμες απαντήσεις, αλλά σαν μια φωνή που επιμένει να ενοχλεί. Ένας άνθρωπος με μαύρο κοστούμι, κόκκινη γραβάτα, ένα μπάσο στα χέρια και ένα μεγάφωνο απέναντι στον κόσμο. Όχι για να ακουστεί περισσότερο από τους άλλους, αλλά για να ακουστούν όσα συνήθως μένουν στο περιθώριο. Να γίνει ο θόρυβος ερώτηση, η performance of poetry αμφισβήτηση, η τέχνη πράξη και όχι διακοσμητικό άλλοθι μιας κοινωνίας που έχει μάθει να καταναλώνει ακόμη και την εξέγερσή της.
Αγαπώ το punk γιατί δεν ζητά άδεια για να υπάρξει. Αγαπώ την Fluxus ροή γιατί μου θυμίζει πως η τέχνη μπορεί να ξεφύγει από τα βάθρα της και να επιστρέψει στη ζωή. Αγαπώ το skateboarding γιατί μου έμαθε πως η πτώση δεν είναι το τέλος της κίνησης. Αγαπώ την εκπαίδευση γιατί κάθε παιδί κουβαλά έναν κόσμο που δεν δικαιούμαι να περιορίσω στις δικές μου βεβαιότητες. Αγαπώ τους ανθρώπους που παλεύουν, που προσφέρουν, που στέκονται δίπλα σε εκείνους που η κοινωνία προσπερνά, πιστεύω πως η αλληλεγγύη και ο εθελοντισμός όπως και η τέχνη, δεν έχει καμία αξία όταν παραμένει απλώς μια ωραία ιδέα.
Ίσως, τελικά, όλα αυτά να είναι διαφορετικές όψεις της ίδιας αναζήτησης. Η εικόνα, ο ήχος, η πολιτική, η εκπαίδευση, η κοινωνική προσφορά. Διαφορετικά υλικά στο ίδιο τραπέζι εργασίας, με την ίδια επίμονη ανάγκη να αναρωτηθώ τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος μέσα σε έναν κόσμο που προσπαθεί διαρκώς να σου υπαγορεύσει τι πρέπει να βλέπεις, τι πρέπει να πιστεύεις και ποιος πρέπει να γίνεις.
Τελικά όσο περισσότερο μελετώ, τόσο λιγότερο εμπιστεύομαι την τελειότητα. Όσο περισσότερο γνωρίζω, τόσο περισσότερο φοβάμαι τις απόλυτες απαντήσεις. Όσο περισσότερο δημιουργώ, τόσο πιο καθαρά καταλαβαίνω πως κανένα έργο δεν ολοκληρώνεται πραγματικά, κάτι μένει πάντα έξω από το κάδρο, κάτι αντιστέκεται στην ερμηνεία, κάτι περιμένει να το ανακαλύψω ξανά.
Αυτό είναι που κουράζει στη γνώση, δεν σου επιτρέπει να ξεκουραστείς για πολύ μέσα σε μια βολική αλήθεια. Σε αναγκάζει να ξαναπιάσεις το εργαλείο, να ξανακοιτάξεις το έργο, να παραδεχτείς πως εκείνο που χθες θεωρούσες ολοκληρωμένο σήμερα χρειάζεται ξανά δουλειά.
Και το ίδιο συμβαίνει και με εμένα. Δεν θέλω να γίνω ο καλλιτέχνης που επαναλαμβάνει τον εαυτό του. Ο δάσκαλος που πιστεύει πως έχει πάντα δίκιο. Ο διανοούμενος που χρησιμοποιεί τις γνώσεις του σαν βάθρο. Ο επαναστάτης που μετατρέπει την εξέγερση σε προσωπικό εμπορικό σήμα. Δεν θέλω να φτιάξω μια καινούργια φυλακή από τα υλικά με τα οποία προσπάθησα να ελευθερωθώ. Θέλω να μπορώ να αμφισβητώ ακόμη και το έργο μου. Να κοιτάζω τον Mr Post Fluxus και να αναρωτιέμαι αν εξακολουθεί να ενοχλεί την εξουσία ή αν έχει αρχίσει να απολαμβάνει υπερβολικά τον ρόλο του. Να κοιτάζω τον Γιάννη Σταμενίτη και να μην του χαρίζομαι μόνο και μόνο επειδή είναι ο άνθρωπος που γνώριζα περισσότερο καιρό.
Γιατί ο δυσκολότερος καμβάς δεν είναι εκείνος που βρίσκεται μπροστά μου. Είναι εκείνος που κουβαλάω μέσα μου και πάνω του ζωγραφίζω καθημερινά τις αντιφάσεις μου, τις επιθυμίες μου, τις αποτυχίες μου, τις ιδέες που εγκατέλειψα και εκείνες που ακόμη δεν έχω το θάρρος να εγκαταλείψω. Δεν υπάρχει τελική σύνθεση. Δεν υπάρχει ασφαλές περίγραμμα. Υπάρχουν μόνο δοκιμές, διορθώσεις, διαγραφές, επανεκκινήσεις.
Γι’ αυτό συνεχίζω να διαβάζω, να μελετώ, να δημιουργώ, να αμφισβητώ. Όχι επειδή πιστεύω πως στο τέλος θα καταλάβω τα πάντα, αλλά επειδή δεν θέλω να περάσω τη ζωή μου υπερασπιζόμενος πράγματα που δεν τόλμησα ποτέ να εξετάσω. Κι αν κάποιες φορές εύχομαι να μην είχα ξεκινήσει αυτό το ταξίδι, είναι επειδή γνωρίζω πια πόσο δύσκολο είναι να βλέπεις τις ραφές πίσω από την πραγματικότητα, τις κατασκευές πίσω από τις ιδεολογίες, τις μάσκες πίσω από τα πρόσωπα, ακόμη και τις δικές σου μάσκες.
Αλλά δεν θέλω να επιστρέψω στο λευκό του άγραφου καμβά. Προτιμώ να λερώσω τα χέρια μου. Να αφήσω το έργο ανοιχτό, να κάνω λάθος, να αλλάξω γνώμη, να γκρεμίσω κάτι που δημιούργησα, αν ανακαλύψω πως δεν στέκεται πια, να ακούσω εκείνον που διαφωνεί μαζί μου, ακόμη κι όταν η διαφωνία του με πονάει.
Γιατί η ελευθερία δεν είναι να έχεις πάντα δίκιο, είναι να μην είσαι υποχρεωμένος να παραμένεις για πάντα ο ίδιος και αν κάτι θέλω να αφήσω πίσω μου, δεν είναι μια συλλογή από σωστές απαντήσεις. Είναι μερικές εικόνες, μερικοί ήχοι, μερικές πράξεις και λίγα ερωτήματα που θα κάνουν κάποιον να σταματήσει για λίγο, να κοιτάξει διαφορετικά και να αρχίσει να σκέφτεται μόνος του.
Αν συμβεί αυτό, το έργο δεν τελείωσε. Μόλις άρχισε.
Δεν δημιουργώ για να επιβεβαιώσω όσα γνωρίζω. Δημιουργώ για να ανακαλύψω όσα ακόμη δεν αντέχω να παραδεχτώ και αύριο, αν χρειαστεί, θα αμφισβητήσω ακόμη κι αυτό το κείμενο.
Mr Post Fluxus
